GİRİT MÜZİĞİ VE GİRİT TÜRKLERİ Prof.Dr.Hakkı Bilgehan

Girit İle ilgili Akademik Yayınlar
Cevapla
Kullanıcı avatarı
eyuphuseyin
Site Admin
Mesajlar: 2167
Kayıt: 05 Haz 2019, 22:41
Konum: İstanbul
Teşekkür etti: 790 kez
Teşekkür edildi: 27 kez
İletişim:

GİRİT MÜZİĞİ VE GİRİT TÜRKLERİ Prof.Dr.Hakkı Bilgehan

Mesaj gönderen eyuphuseyin » 14 Eyl 2019, 00:49

GİRİT MÜZİĞİ VE GİRİT TÜRKLERİ
Girit Türklerinin dansları ve müziği,Girit müziği ile oynanan Hıristiyan Giritlilerin dansları ve müziği gibidir.Aslında aynı toplumun bir parçası olan Girit Türklerinin çok farklı bir müziklerinin olması beklenemezdi.O tarihlerde görüldüğü gibi ortaya çıkan ve biraz Türkçe kokan yeni bir şarkı eğer Atina veya İzmir kaynaklı değilse o şarkı çoğu kez Giritli Türkler tarafından bestelenmiş olabilmektedir.O şarkılarda fazlasıyla Türkçe sözcükler bulunmaktadır.Örneğin o tarihlerde söylenen bir şarkının madinadhası (manisi)şöyle imiş:Aman kuzum,aman yavrum/Kane hanum insafi/Mudhe kalemi mudhe ulumi/To dertimu de ğrafti.Bilmem Türkçeye çevirmek gerekir mi?Zaten hemen tamamı Türkçe (Aman kuzum,aman yavrum Hanım insaflı ol,Ne kalem ne de ilim,Benim derdimi yazamaz).
Giritli Türkler arasında lira (Girit kemençesi),lut (Ut’dan büyük bir çalgı) gibi çalgılar çok iyi çalan ve Girit dilinde şarkılar söyleyip besteleyen çok sayıda sanatçı çıkmıştır.Bunlardan bazıları şunlardır:
Hasan Ağa Hanyotis
Selino’lu Hüseyin Cinis
Mehmet bey Stafidakis
Mustafa Karagülle
Naimis (Naim)
Hüseyin (Kseyin Zaronakis)
Ali Sumanis

HASAN AĞA HANYOTİS
Meşhur bir lira sanatçısıdır.Lira’yı çalarken diz çöküp çalgının alt ucunu yere dayar ve öyle çalarmış.Lira’dan öyle melodiler çıkarırmış ki yeri titretirmiş.Hanyotis lakabını kendini diğer Türk lira çalgıcılarından ayırmak için almış.19.cu yüz yılda yaşamış.Adı Giritte yıllarca anılmış.

SELİNO’LU HÜSEYİN CİNİS
Giritli yeniçerilerden Selino’lu Hüseyin Cinis meşhur bir dansçı imiş.Kökenlerinin Venedikli asil bir aileden geldiği söylenir.Pendozali’yi oynarken sağ elinde boğazlanmış bir keçi tutar yardımcıları o keçiyi yüzmek için çaba sarfedermiş.

MEHMET BEY STAFİDAKİS
Meşhur Giritli Türk müzisyenlerden birisi de müziği yaygın olarak bilinen Mehmet bey Stafidakis imiş.Meşhur ‘’O Stafidiyanos’’lakaplı bestelerini bestelemiş.Bu ve diğer besteleri bu gün müzik mağazalarında satılan Protomastores (İlk ustalar) bestelerinin toplandığı CD’lerde bulunabilir.TSİVİS’e göre Mehmet bey meşhur bir eğlendirici,şarkıcı,dansçı ve bulgari çalgıcısı imiş.Çok zengin Fatma adında bir kadınla evli olan Stafidakis her eğlenceye karısının adına bestelediği bir beste ile başlarmış.

MUSTAFA KARAGÜLLE
Bir diğer Girit Türkü bestecisi de Hanya’da ortaya çıkan ve besteleri Girit Müzik geleneğinde önemli bir yer tutan büyük Girit Türkü müzisyeni Mustafa Karagülle (1845-1930)dir.’’Karagülle sirto’’su en çok kayda alınan Girit bestelerindendir.Keman çalar ve şarkı söyler,Türklerle rumlar arasında ayırım yapmazmış.Zaten Giritte Türklerle Rumlar birbirlerinin yortu,bayram eğlence ve acılarında birliktelik göstermişlerdir.Karagülle mübadelede İzmir’e yerleşmiş ve bir kahvehane açmış 1930 yılına kadar yaşamıştır.Ailesinin fertlerinin halen İzmir’de yaşadıkları tahmin edilmektedir.

NAİMİS (NAİM)
Doğu Giritte Sitia’da Girit Türklerinden ince,uzun lakabı ile tanınan lira çalgıcısı Naimis bilinmektedir.Yaşamını Kandiye’de geçirmiş olan Naim,1900 yıllarında yaşamıştır.Giritli Angelis,Naimis’i büyük bir müzisyen olarak tanımlamıştır.Kalabalıkları yayı ile manyetize ettiğini yazar.Hıristiyanlara olan aşırı sempatisi yüzünden bir Girit Türkü tarafından öldürülmüştür.

KSEYİN ZARONAKİS
Hüseyin veya Kseyin Zaronakis okur yazar olmayan fakat mükemmel madinades bestecisi ve yaratıcısı,sakin,filozof ve şair bir Girit Türkü imiş.Sitia katliamında ,1897 yılında isyan eden Rumlar tarafından öldürülmüştür.Aslında katletmek üzere Türklerin kapatıldığı camiye girmeden önce rum köylüler kendisini hayatta bırakabileceklerini Hüseyine söylemişler,fakat o çocuklarıyla beraber hayatta kalmak istediğini söyleyince isyancılar kabul etmemiş ve oda öldürülmek üzere soydaşlarının bulunduğu camiye girerek ölümü tercih etmiş.

ALİ SUMANİS
Yerapetra’dan Ali Sumanis 20.yüzyılın başlangıcında Girit’in en büyük keman sanatçısı olarak anılmıştır.Hıristiyanların festivallerinde çaldığı zaman topladığı bahşişleri kiliseye bırakırmış.Kendine özgü besteleri bu gün bile Yerapetra’da Ali’nin ustalıklı besteleri olarak çalınmaktadır.Bu besteler 1960 yıllarında 45’lik plaklara basılmış olup bu gün de Dermitzoyanis’in Protomastores (Birinci ustalar) CD’lerinde bulunabilirler.

Her Yönü ile Girit Kitabından alınmıştır.
Prof.Dr.Hakkı Bilgehan.



Ma ida thelis na su ğo,oste va zis çe nase
Se hrisoprasina dendra,na thetis na kimase.

Sana ne dememi istersin,yaşayıp var olman için
Altın yeşili ağaçların altında,yatıp uyuman için

Kimler çevrimiçi

Bu forumu görüntüleyen kullanıcılar: Hiç bir kayıtlı kullanıcı yok ve 1 misafir