Köylü Gazetesi’nin Girit Adası’nda Yaşanan Siyasi ve Sosyal Olaylara Bakışı 1909 METİN MENEKŞE

Girit Konulu Gazete haberleri
Cevapla
eyuphuseyin
Site Admin
Mesajlar: 274
Kayıt: 05 Haz 2019, 22:41

Köylü Gazetesi’nin Girit Adası’nda Yaşanan Siyasi ve Sosyal Olaylara Bakışı 1909 METİN MENEKŞE

Mesaj gönderen eyuphuseyin » 10 Haz 2019, 08:45

Köylü Gazetesi’nin Girit Adası’nda Yaşanan Siyasi ve Sosyal Olaylara Bakışı 1909 METİN MENEKŞE
Mesaj gönderen eyuphuseyin » Pzr Haz 09, 2019 2:03 pm

Köylü Gazetesi’nin Girit Adası’nda Yaşanan Si- yasi ve Sosyal Olaylara Bakışı (1909)

METİN MENEKŞE

Geliş Tarihi: 14.09.2018  Kabul Tarihi: 31.01.2019

Öz: “Gazetesiz bir millet dilsiz bir insan gibidir” diyen Köylü gazetesi, İzmir'in hattâ ülkemizin fikir hayatında önemli bir ye- re sahiptir. İkinci Meşrutiyet'in ilanından sonra İzmir'de yayın- lanmaya başlamış ve yayın hayatı 14 yıl sürmüştür. Gazetenin sahibi, sonradan adliye nazırı olan Aydın mebusu İsmail Sıtkı Bey’dir. Gazetenin bütün işlerinden sorumlu müdür ise Meh- met Refet Bey’dir. Bugün, İzmir Millî Kütüphanesi'nde bulunan Köylü gazetesi koleksiyonunun ne yazık ki bütün sayıları mev- cut değildir. XIX. yüzyılın ilk çeyreğinden itibaren süregelmek- te olan Yunanistan’ın Girit’i ilhak etme teşebbüslerine Osmanlı Devleti’nin razı olmamasından dolayı “Girit Meselesi” baş gös- termiş ve bu durum aynı zamanda Avrupalı devletlerin müda- halesine de sebebiyet vermiştir. Köylü gazetesinin yayın hayatı- na başladığı 1909’da da Girit’teki siyasi durum belirsizliğini ko- rumuş ve adadaki İslam ahalisinin içinde bulunduğu olumsuz şartlar Anadolu’da geniş yankı bulmuştur. Bu çalkantılı dönem, adanın, 1913 yılında resmi olarak Yunanistan’a verilmesine ka- dar da devam etmiştir. Bu çalışmada, Köylü’nün, 1909 yılı sayı- larındaki “Girit Meselesi”ne dair yazılar incelenerek gazetenin konuya yaklaşımı ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Girit Meselesi, Girit Müs- lümanları, İzmir Basını, Köylü Gazetesi.

a Bu çalışma, 5-7 Nisan 2018 tarihinde İzmir’de düzenlenen 3. Uluslararası Tarih Sempozyumu’nda sözlü olarak sunulmuş ve Türkçe özeti yayınlanmıştır.
b Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü metinmenekse26@hotmail.com







Overview of Köylü Newspaper to Political and Social Events in Crete Island (1909)


Abstract: “The newspaperless nation is like a dull person”, says the newspaper Köylü, in the idea life of Izmir and even our co- untry has an important place. Newspaper Köylü started to be published in İzmir after the declaration of the Second Constitu- tion and its publication life lasted for 14 years. Ismail Sıtkı Bey, who later became a judicial attorney, a proprietor of the newspaper. Mehmet Refet Bey is the director responsible for all the work of the newspaper. Today, the collection of the newspaper Köylü in the National Library of İzmir, unfortuna- tely, does not have all the numbers. Since the first quarter of the nineteenth century, ongoing attempts by Greece to annex Crete have revealed the "Crete Issue" due to the opposition of the Ot- toman State. This situation also caused the intervention of the European States. In 1909, when the newspaper Köylü began broadcasting, the political situation in Crete was kept uncertain and the negative conditions of the people of Islam on the island caused wide repercussions in Anatolia. This turbulent period continued until the island was officially given to Greece in 1913. In this study, by using the numbers of Köylü Newspaper in 1909, "The Crete Issue" was examined and the approach of the newspaper Köylü to this issue was revealed.
Keywords: Ottoman State, Crete Issue, Cretan Muslims, Izmir Press, Köylü Newspaper.

© Menekşe, Metin. “Köylü Gazetesi’nin Girit Adası’nda Yaşanan Siyasi ve Sosyal Olaylara Bakışı (1909).” Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 17 (2019), 163-193.

Giriş: Osmanlı Devleti’nde Basının Doğuşu
Modernleşmenin bir vasıtası olarak Osmanlılarda iletişim faaliyetleri de gelişmeye başlamıştır. Tanzimat’ın ilan edildiği 1839 yılından önce merkezi yönetim tarafından verilen resmi bir bildiri, yerel yönetimlere “ulak” veya “tatar” adı verilen görevliler tarafından iletilmiştir. Yerel yönetimler de merkez- den iletilen haberleri “tellallar” ve “imamlar” aracılığı ile halka duyurmuşlardır.1 Osmanlı’nın ilk resmi gazetesi olan Takvîm-i Vekâyi’nin 1831 yılında yayımlanmasından önce Mısır valisi Mehmet Ali Paşa da bazı gazeteler çıkartmıştır. Bunlardan ilki 1828 yılında çıkarılan Vekâyi-i Mısriyye’dir. Vekâyi-i Mısriyye haftalık bir gazete olarak çıkartılmıştır. Gazetede haberler, say- fanın sol sütunu Türkçe sağ sütunu Arapça olarak verilmiştir. Gazetenin resmi dili Türkçedir.2 İlk sayısında çıkış nedeni şöyle belirtilmiştir: “Toplumu asrın çağlarına getirecek tarım ve endüstri alanındaki gelişmelerin izlenmesi ve yapılan yenilikleri anlatarak yeni düzenin propagandasını yapmak.”3
1831 yılında Osmanlı Devleti’nde ilk resmi gazete olan Takvîm-i Vekâyi4 yayımlanmıştır. Bu gazeteden 10 yıl sonra Os- manlı Devleti’nin ikinci gazetesi olan Cerîde-i Havâdis5 1840

1 Kemal Kapaklı, “Başlangıçtan Bugüne Urfa Basını”, Marmara İletişim Dergisi, Sayı: 10, 1999, s. 243.
2İlk sayısı 2 Aralık 1828’de Kahire’de neşredilen Vekâyi-i Mısriyye hakkında bilgi için bkz. Orhan Koloğlu, “İlk Türkçe Gazete Vakayi-i Mısriyye”, Tarih ve Toplum Dergisi, Cilt: X, Sayı: 58, Ekim 1988, s. 11.
3 Hıfzı Topuz, 2. Mahmut’tan Holdinglere Türk Basın Tarihi, İstanbul 2003, s. 13- 14.
4Birinci sayısı 25 Cemâziyelevvel 1247’de (1 Kasım 1831) Türkçe olarak yayım- lanmış, çok düzenli olmasa bile daha sonraki dönemlerde başta Fransızca ol- mak üzere diğer dillerde de nüshaları neşredilmiş, Avrupa’daki örneklerine uygun biçimde iç ve dış kamuoyunu daha düzenli ve hızlı şekilde bilgilendir- mek amacıyla çıkarılmıştır. Detaylı bilgi için bkz. Nesimi Yazıcı, “Takvîm-i Vekâyi”, DİA.,Cilt: XXXIX, İstanbul 2010, ss. 490-492; Hıfzı Topuz, 100 Soruda Türk Basın Tarihi, İstanbul 1973.
5Vekāyi-i Mısriyye (1828) ve Takvîm-i Vekāyi‘den (1831) sonra üçüncü Türkçe gazete olan Cerîde-i Havâdis, 1 Cemâziyelâhir 1256’dan (31 Temmuz 1840) 24 Rebîülâhir 1281’e (26 Eylül 1864) kadar başlangıçta on günde bir, 139. sayısın- dan itibaren (1843) haftalık olarak toplam 1212 sayı neşredilmiştir. Gazetenin sahibi, 1815 yılında İzmir’e gelip yerleşen, daha sonra İstanbul’a giderek Ame- rika Birleşik Devletleri Sefâreti’nde kâtiplik yapan (1831-1833) ve ticaretle meş- gul olan İngiliz William Churchill’dir. Detaylı bilgi için bkz. ZiyadEbüzziya,



yılında yayın hayatına başlamıştır. 1860 yılında Osmanlı basını daha da hareketlenmeye başlamıştır. Bu yıllarda devletten ba- ğımsız ve daha çok devletin politikalarını eleştiren gazeteler görülmeye başlamıştır. Devletten bağımsız olarak kurulan ilk gazete,1860 yılında Şinasi ve Agâh Efendi tarafından yayımla- nan Tercümân-ı Ahvâl6’dir. Bu gazete yayımlandıktan iki sene sonra (1862’de) Şinasi, Tercüman-ı Ahval’den ayrılarak Tasvîr-i Efkâr7 gazetesini çıkartmıştır. 1867 yılında çıkan Muhbir Gazete- si8 ile birlikte Osmanlı basınında, devletten bağımsız daha geniş bir kamuoyu oluşmuştur. Nitekim bunu takiben 19 Haziran 1868’de, Londra’da, Agâh Efendi, Ziya Bey ve Namık Kemal tarafından Yeni Osmanlılar Cemiyeti adına Hürriyet Gazetesi9 yayımlanmaya başlamıştır. 1870 yılında ise Aleksan Sarrafyan tarafından İbret Gazetesi10 çıkartılmıştır.

“Cerîde-i Havâdis”, DİA., Cilt: VII, İstanbul 1993, ss. 406-407; Tarık Özçelik, Modern İktisadın Osmanlı’ya Girişi ve Ceride-i Havadis 1840-1856, Marmara Üni- versitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Basılmamış Doktora Tezi, İstanbul 2003, s. 66. 6Osmanlı Devleti’nde bir Türk vatandaşının çıkardığı ilk özel Türkçe gazetedir. İstanbul’da 1277-1282 (1860-1866) yılları arasında 792 sayı yayımlanmıştır. Devletten yardım almadan ilk defa bir Müslüman Türk vatandaşı tarafından çıkarılması dolayısıyla Türk basınının başlangıcı kabul edilmektedir. Detaylı bilgi için bkz. Hamza Çakır, “Tercümân-ı Ahvâl”, DİA., Cilt: XXXX, İstanbul 2011, ss. 495-497; M. Nuri İnuğur, Basın ve Yayın Tarihi, İstanbul 1999, s. 179. Kemal Akyüz, “Tercüman-ı Ahval”, Türk Ansiklopedisi, Cilt: XXXI, Ankara 1981. 7Şinâsi tarafından yayımlanan ilk Türkçe gazetelerden biridir. Gazetenin 27 Haziran 1862 Cuma günü çıkan ilk sayısının Şinasi tarafından kaleme alınan kısa mukaddimesinde; devletlerin devamının yönettikleri toplulukların devamına, güçlü olmaları ise ülke ahalisinin iyiliği ve faydası yolunda gereken tedbirlerin alınma- sana bağlı olduğu, toplum halinde yaşayan insanların neyi istedikleri ancak fikirlerinin tercümanı olan gazetelerden öğrenilebileceği, bu sebeple her medenî ülke için lüzumlu olan gazete çıkarılması hususunda daha önce de çaba gösterildiği gibi bu defa Tasvîr-i Efkâr isimli yeni bir gazete çıkarıldığı ifade edilmiştir. Detaylı bilgi için bkz. Nesi- mi Yazıcı, “Tasvîr-i Efkâr”, DİA.,Cilt: XXXX, İstanbul 2011, ss. 138-140; Necdet Hayta, Tasvir-i Efkâr Gazetesi 1862–1869, Ankara 2002.
8İlk sayısı 25 Şaban 1283 (1 Ocak 1867) tarihinde çıkan ve haftada üç gün yayım- lanan gazetenin sahibi DiyarbekirliFilip Efendi'dir. Detaylı bilgi için bkz. Hüse- yin Çelik, “Muhbir Gazetesi”, DİA., Cilt: XXXI, İstanbul 2006, ss. 32-34.
9Yeni Osmanlılar Cemiyeti mensupları tarafından 1868-1870 yılları arasında Londra ve Cenevre’de yayımlanan gazete, Muhbir’den sonra Avrupa’da yayım- lanan ikinci Türk gazetesidir. Detaylı bilgi için bkz. Hüseyin Çelik, “Hürriyet”, DİA., Cilt: XVIII, İstanbul 1998, ss. 505-507; M. N. İnuğur, a.g.e, s. 222-223.
10İstanbul’da 1870-1873 yılları arasında belli başlı dört devre halinde yayımla- nan siyasî gazetedir. Sultan Abdülaziz devri gazetelerinden biri olan İbret, zaman zaman farklı isimlerle ve farklı kişilerce yayımlanmış olsa da özellikle Nâmık Kemal ve arkadaşlarının yönetiminde çıkarıldığı sırada önemli roller


Osmanlı Devleti’nde taşra basını ise farklı özellikler gös- termiştir. Özellikle İzmir gibi devletin çok kozmopolit bir böl- gesinde basının işlevi ve konumu ayrıca bir inceleme konusu olabilecek kadar özel bir önem taşımaktadır. İzmir'de XIX. yüz- yıldan itibaren başta Fransızca ve Rumca olmak üzere Türkçe dışında bir basının geliştiği bilinmektedir. XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Türkçe gazeteler de kendini göstermeye başlamıştır. Devir, İntibah, Hizmet, Ahenk II. Meşrutiyet Dö- nemine kadar bilinen Türkçe gazeteler olmuştur. II. Meşruti- yet'in ilanıyla Osmanlı Devleti'nde yaygınlaşan basın yayın hayatı, İzmir'de de gelişmeye başlamış ve birçok gazete ve der- gi okuyucusu ile buluşma çabasına girmiştir.11
1. İzmir Basını ve Köylü Gazetesi
İzmir, XIX. yüzyılın ikinci yarısından sonra Türkçe basının en önemli merkezlerinden biri olmuştur. Osmanlı Devleti’nin içinde bulunduğu olumsuz koşullarda bile İzmir’deki birkaç Türkçe gazete yayınını sürdürmeyi başarmıştır. Nitekim Ahenk, Anadolu, Duygu ve Köylü gazeteleri İzmir’deki Türkçe basının belli başlı temsilcileri olarak ayakta durmuştur. Ahenk, 1895’ten itibaren yayın hayatında yer almıştır. Yayınlarında genellikle orta bir yol izlemiştir. Anadolu gazetesi, eski İttihad gazetesinin yerini almıştır. Haydar Rüştü’nün çıkardığı Anadolu gazetesi, İttihat ve Terakki Partisi’nin en önemli yayın organlarından biri olarak görülmektedir. Bir akşam gazetesi olan Duygu da yine Haydar Rüştü tarafından çıkarılmıştır. Hem Anadolu hem de Duygu, İzmir’e yönelik Yunan tehlikesini bilinçli olarak kavra- yan ve Ege’de Türk çıkarlarını savunan yayın organlarının ba- şında gelmiştir. Fakat her iki gazete de sık sık Rumca basının ve özellikle İzmir’deki İtilâfçı gazetelerin hedefi olmaktan kurtu- lamamış ve İzmir işgalinden dört gün önce “tahrikâmiz neşri-

üstlenmiş bir yayın organıdır. Detaylı bilgi için bkz. Nesimi Yazıcı, “İbret”, DİA., Cilt: XXI, İstanbul 2000, ss. 368-370; H. Topuz, 2. Mahmut’tan Holdinglere Türk Basın Tarihi, s. 27.
11 Günver Güneş, “Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e Aydın'da Basın Yayın Hayatı”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü Tarih Araştırmala- rı Dergisi, Cilt: XXVI, Sayı: 41, Ankara, s. 22.


yatta” bulundukları gerekçesiyle kapatılmıştır.12
Köylü, Sayı: 224, 14 Mayıs 1325/27 Mayıs 1909.
Köylü gazetesi, İkinci Meşrutiyet'in ilanından sonra İz- mir’de yayın hayatına başlamıştır.13 Gazetenin sahibi, sonradan adliye nazırı olan Aydın mebusu İsmail Sıtkı Bey’dir. Gazetenin bütün işlerini, sorumlu müdür Mehmet Refet yürütmüştür. Ga- zete daha sonra Mehmet Refet'in malı olmuştur.14 Köylü adının neden seçildiği konusunda ise şu açıklamaya yer verilmiştir:
Gazete çıkarmağa başlamazdan birkaç gün evvel çıkaracağımız gazeteye herkes gibi biz de bir ad aradık. “Köylü”yü, bizce pek çok manaları, mertebeleri kendisinde toplamış olan bu kelimeyi bulduk. Ondan sonra artık onu kendimiz, kendimizi o bildik. Köylü ile karış görüş olduk. Köylüden söz açmak, onların iyiliğini gözetmek, onlar için fenalık getireceğini bildiğimiz, sandığımız şeyleri yazıp söylemekten bir an bile geri durmadık.15
İzmir’in basın ve kültür hayatında önemli bir yeri olan Köy- lü’nün alt başlığında; “İzmir’de sabahlan çıkar, her şeyden yazar, esnaf, köylü, işçi kardaşların iyiliğine çalışır, ahali dostu Türk gazete- sidir”16 yazısı yer almaktadır. Bu ilke ile hareket eden Köylü,

12 Zeki Arıkan, “İşgal Dönemi İzmir Basını”, http://www.atam.gov.tr/dergi/sayi-13/is ... mir-basini, Erişim: 02.05.2018.
13 Zeki Arıkan, “Dilde Sadeleşme Akımı ve Köylü Gazetesi”, Kebikeç, Sayı: 4, Ankara 1996, s. 132.
14 Z. Arıkan, “Dilde Sadeleşme Akımı ve Köylü Gazetesi”, s. 132.
14 Zeki Arıkan, “Köylü Gazetesi ve İşgal”, Atatürk Yolu, Sayı: 2, 1988, s. 188.
15 “Bir İyi Haber ve Köylüler”, Köylü, 21 Mart 1326/3 Nisan 1910; Z. Arıkan, “Dilde Sadeleşme Akımı ve Köylü Gazetesi”, s. 132.
16 Z. Arıkan, “Köylü Gazetesi ve İşgal”, s. 188.

kısa sürede İzmir'de çok satan bir gazete haline gelmiştir.17 Köylü'nün kısa sürede İzmir'in en büyük bir gazetesi haline gelmesinin nedenlerini, dilinin sadeliğinde ve esnaf, köylü ve çalışanlara yönelik yazılara ağırlık vermesinde aramak gerek- mektedir. Nitekim Köylü'nün, dilimizin sadeleşmesinde önemli bir yeri ve rolü bulunmaktadır.18 “Gazetesiz bir millet dilsiz bir insan gibidir”19 sözünü ilke edinen Köylü’nün ilk sayısına ulaşı- lamamakla birlikte sonraki sayılarında amacını, programını içeren yazılar tespit edilmiştir. Nitekim bir sayısında amaç ve programı şu şekilde ifade edilmiştir:
Köylü, hükümetin yardımcısı, millet meclisinin saf gönüllü bir iş- güzarı, köylülerin arzıhalcisidir.
Her gittiğimiz yerde aklımız erdiği kadar o yerin ilerlemesi neye muhtaç ise onu söyleyeceğiz. Gazetemizde en ziyade memleketi- mizin yapabileceği derecede rençberlik, bağçıvanlık, hayvan bes- lemek gibi her türlü lazımlı malumatı bulunduracak, asıl bu yol- daki bilgilerin çoğalmasına çalışacaktır.
Köylü, elinden geldiği kadar memleketimizin gidip gördüğü yer- lerin tarihini, coğrafyasını, nüfusunu, ne gibi mahsul çıktığını, ne gibi makbul şeyleri bulunduğunu, göz önüne gelmemiş ne gibi antika (asar-ı antika) şeyleri olduğunu, hatta mümkün olduğu su- rette toprağın halini, madenlerini, her yerin ne yetiştirebileceğini hülasa her şeyi yazacaktır.
Köy mekteplerine mahsus olmak üzere ucuz fiyat ile lügat, tarih, coğrafya, hesap, Türkçe kavaidi yazı yazmak usulü gibi kitaplar neşredilecek ve Köylü okur yazarlarının malumat edinmeleri için ayrıca tarihler, faideli kitaplar çıkarılacak ve bir köylü kütüpha- nesi meydana getirilecektir.
Köylü’nün programı budur.20


17 Z. Arıkan, “Köylü Gazetesi ve İşgal”, s. 188.
18 Z. Arıkan, “Köylü Gazetesi ve İşgal”, s. 188.
19 “Millet, Matbuat, Hükümet”, Köylü, 14 Teşrinisani 1325/27 Kasım 1909; Z. Arıkan, “Dilde Sadeleşme Akımı ve Köylü Gazetesi”, s. 133.
20 “Köylü’nün Yazıları ve Hizmetini Büyültmesi”, Köylü,17 Mayıs 1325/30 Mayıs 1909; Z. Arıkan, “Dilde Sadeleşme Akımı ve Köylü Gazetesi”, s. 133.



Köylü gazetesi, her şeyden önce, köylüyü eğitmek, köylüler arasında okuryazar sayısını artırmak, halkın kültürel düzeyini yükseltmek amacını gütmüştür. Bunun için de halk dilini yazı dili olarak büyük başarı ile kullanmıştır. II. Meşrutiyet döne- minde Ege yöresinde en fazla satılan gazete Köylü olmuştur. Günlük satışı 5-6 bini bulmuş, bu satış tatil ve bayram günle- rinde 10 bin nüshayı geçmiştir. Gazete bu başarısını, sade dili yanında Aydın vilayetinin belli başlı merkezlerinde muhabir bulundurması ve halkla sıkı bir iletişim içinde olmasına borçlu- dur. Nitekim Köylü’nün ilk uygulamalarından biri “Kolaylık İdaresi”ni kurmuş olmasıdır. Kolaylık İdaresi’nin amacı, taşra- da oturup da İzmir’de işi olanların “işlerinin arkasını kovala- mak”21 olmuştur.
Köylü, Osmanlı ülkesinde yaşayan halkın eşit haklara sa- hip olması ve ortak bir vatanda birleşmeleri gerektiği üzerinde durmuştur. Vatan sevgisi, gazetenin sütunlarında kutsal ve yüce bir duygu olarak işlenmiştir. Nitekim Donanma-yı Osmanî Muavenet-i Milliye Cemiyeti için gazetenin bastırıp dağıttığı bir beyannamede şu cümlelere yer verilmiştir:
Muhterem vatandaş, kalbini yokla, orada sönmez bir ateş bulur- sun… Vatan gayreti, vatan muhabbeti… Sen vatanını seversin, orada doğdun, orada büyüdün, orada yaşıyorsun. Orada öl… Dünyada en büyük talihsizlik vatanını harap, o mübarek toprağı el ayağı altında çiğnenmiş görmektir… Sen ittihadı (el birliği) se- versin… Terakki (ileri gitmek) istersin.22
Köylü, bu vatanı “Türkiye”, üzerinde yaşayanları da “Os- manlı” olarak nitelendirmiştir. İç siyasette “ittihad-ı anasır”ı savunan gazetenin, zaman zaman “Türk kimliğini” öne çıkaran bir tutum içinde bulunduğu da görülmüştür.23
Köylü, İttihat ve Terakki’nin bir yayın organı değildir. An- cak Yunan isteklerine karşı ağır bir savaş vermiş, yurt ve ülke

21 Z. Arıkan, “Dilde Sadeleşme Akımı ve Köylü Gazetesi”, s. 134.
22 Köylü, 19 Kânunuevvel 1325/1 Ocak 1910; Z. Arıkan, “Dilde Sadeleşme Akımı ve Köylü Gazetesi”, s. 135.
23 Z. Arıkan, “Dilde Sadeleşme Akımı ve Köylü Gazetesi”, s. 135, 138.

çıkarlarını büyük bir cesaretle savunmuştur. Tıpkı Anadolu ve Duygu gazeteleri gibi hem Rumca basının hem de İtilâfçı gaze- telerin saldırısına uğramaktan kurtulamamıştır. Gazetenin sa- hibi ve sorumlu müdürü Mehmet Refet, Mondros’u izleyen karışık günlerde ülke çıkarlarını daha geniş ölçüde savunmak ve Avrupa’ya kendimizi tanıtmak amacıyla gazetesini Journal- Keuylu başlığı altında İngilizce ve Fransızca olarak da yayınla- maya karar vermiştir. Fakat Köylü gazetesi, işgalden sonra tu- tumunu değiştirmeye başlamıştır. İzmir’de on bir yıldan beri çıkan, Türk işçi, köylü ve esnafının haklarını savunan, dilimizin sadeleşmesi ve özleşmesi yolunda büyük adımlar atan, mütare- ke süresince Rum yaygaralarına karşı koyan gazetenin sahibi Mehmet Refet, İzmir’in işgalinden sonra Yunanlıların çıkarları- na hizmet etmeye başlamıştır.24 Böylece Köylü, bütün işgal bo- yunca Ege’de Yunan çıkarlarının savunucusu olmuştur. Kurtu- luştan sonra 150'likler listesine alınan Refet, daha sonra İzmir’e dönerek burada ölmüştür.25
2. “Girit Meselesi”nin Ortaya Çıkışı ve Köylü Gazetesi’nin Yaşanan Siyasi ve Sosyal Olaylara Bakışı
XIX. yüzyılın ilk çeyreğinden itibaren süregelmekte olan Yunanistan’ın Girit’i ilhak etme teşebbüslerine Osmanlı Devle- ti’nin karşı koyması neticesinde “Girit Meselesi” baş göstermiş ve bu durum aynı zamanda Avrupalı devletlerin müdahalesi-


24 15 Mayıs’ta büyük gürültülerle karaya çıkan, İzmir'i kan ve ateşe boğan Yunanlılar, Köylü gazetesine de saldırmayı unutmamışlardır. Köylü gazetesi mürettiplerinden iki masum yavrucak parçalanmıştır. Refet, gazetesini ve matbaasını yiğitçe savunmuştur. Nitekim Refet, matbaasına hücum edenlere bir el bombasıyla mukabele etmiş ve attığı bomba patlamamış, tabancasındaki kurşunlar da bittikten sonra, süngü, kurşun, balta ve sopa darbeleriyle yara- lanmıştır. İşte bu onurlu davranıştan sonra Refet, matbaasını Kordon'dan tekrar Beyler Sokağı'ndaki eski Köylü Yurdu'na taşımıştır. Gazetesini ve kalemini Yunan çıkarları doğrultusunda kullanmaya başlamıştır. Milli Mücadeleye karşı en ağır yazıları yayınlamaktan çekinmemiş, işgal sırasında İzmir'de yayınlanan Türkçe gazetelerin hiçbirinde Kuva-yı Milliye ve Milli Mücadele hatta onun önderine karşı bu denli ağır saldırılarda bulunan bir başka gazeteye rastlan- mamıştır. Refet, İzmir'in kurtuluşundan birkaç gün önce Midilli'ye kaçmıştır. Bakanlar Kurulunun 1.6.1340 tarihli toplantısında 150'liklerin sonuncusu olarak listeye alınmıştır. Bilgi için bkz. Z. Arıkan, “Köylü Gazetesi ve İşgal”, s. 190-191. 25 Z. Arıkan, “Köylü Gazetesi ve İşgal”, s. 191.



ne26 de sebebiyet vermiştir. Köylü gazetesinin yayın hayatına başladığı 1909 yılında da Girit’teki siyasi durum belirsizliğini korumuş ve adadaki İslam ahalisinin içinde bulunduğu olum- suz şartlar Anadolu’da geniş yankı bulmuştur. Bu çalkantılı dönem, adanın, 1913 yılında resmi olarak Yunanistan’a veril- mesine kadar da devam etmiştir. Bu çalışmada, Köylü’nün, 1909 yılına ait sayılarındaki “Girit Meselesi”ne dair olan yazılar ince- lenerek gazetenin konuya yaklaşımı ortaya konulmaya çalışıl- mıştır.
2.1. “Girit Meselesi”nin Ortaya Çıkışı
Girit, Osmanlı hâkimiyeti altında Kandiye, Hanya, Resmo sancaklarından oluşan merkezi Kandiye olmak üzere imtiyazlı bir eyalet haline getirilmiştir. Adada can, namus ve mal emni- yeti sağlandığı gibi, şahsi mülklere de dokunulmamıştır. Bura- da yaşayan yerli halk, imparatorlukta yaşayan diğer vatandaş- ların sahip olduğu haklara sahip olmuştur. Genelini Rumların oluşturduğu bu yerli halk, herhangi bir alanda bir baskıya da maruz kalmamıştır.27 Adadaki Osmanlı hâkimiyeti adaya bir buçuk asır sürecek olan barış dönemini getirmiştir. Fakat bu barış ve huzur dönemi çok uzun sürmemiştir.
Rus tahriki, Fransız İhtilali ile uyandırılan milliyetçilik fik- ri, bunlara ilaveten Osmanlı Devleti’nin günden güne bozulan ve zayıflayan iç idaresi, Hıristiyan tebaası arasında baş gösteren ayrılma arzusu ve nihayet böyle bir cereyanı gerçekleştirmek için kurulan Filiki Eterya28 cemiyetinin faaliyetleri neticesinde
26 Fikret Adanır’ın da ifade ettiği gibi, XIX. yüzyıl boyunca Osmanlı egemenli- ğine karşı herhangi bir kalkışma Avrupa devletlerinin müdahalesine neden olmak için yeterlidir. Bkz. Fikret Adanır, Makedonya Sorunu, (Çev. İhsan Çatay), İstanbul 1996, s. 150.
27 Tahmisci-zâde Mehmed Mâcid, Girit Hatıraları, (Yayına hazırlayanlar: İsmet Miroğlu-İlhan Şahin), İstanbul 1977, s. 30-31.
28 Rusya’da kurulan, Rum diplomatları ile Avrupa devletlerinden seçkin kişile- rin de üye olduğu Filiki Eterya, Osmanlı İmparatorluğu sınırları içinde yaşayan Rumların bağımsızlığını sağlamak amacıyla gizli çalışmalara başlamıştır. Der- nek bu çalışmalarını daha geniş alanlara kaydırabilmek için her türlü araçtan yararlanmış, maddi ve siyasi açıdan güçlü olan kişileri üye olarak kaydetmiştir. Yunanistan’ın bağımsızlık mücadelesinin fiili olarak başlamasından önce bu örgütün birçok şubesi, Osmanlı İmparatorluğu’nun çeşitli yerlerinde kurulmuş- tur. Bkz. Süleyman Tevfik-Abdullah Zühdü, Devlet-i Aliyye-i Osmaniye ve Yunan
Giritli Rumlar, bundan sonraki dönemlerde fırsat buldukça isyana yönelmişlerdir.
XIX. yüzyılda, Girit meselesi dâhilinde yaşanılan olaylar silsilesi (1866, 1878, 1896, 1897, 1898 olayları) karşısında Müs- lümanların Girit’teki huzurlu yaşamları bozulmuş ve zor şartlar altında yaşamak durumunda kalmışlardır. Son dönemde yaşa- nan bu olaylara kadar birlikte yaşayan, birbiri ile alışveriş eden, huzurlu bir şekilde komşuluklarını sürdüren insanlar, artık birbirlerine düşman gözüyle bakmaya başlamışlardır.
Girit’te yaşanan olaylar silsilesi, toplum huzurunun bo- zulması ve bütün bunlara mevcut idarenin çözüm bulamaması neticesinde Fransa’nın önerdiği ve İngiltere’nin desteklediği şekliyle Girit muhtariyet idaresi esasları belirlenmiş ve Osmanlı hükümeti ile Avrupalı devletler arasında 18 Aralık 1897’de Muhtariyet İdaresi kabul edilmiştir.29 Adanın kontrolünü İngil- tere, Fransa, Rusya ve İtalya devletleri üstlenmişlerdir. Muhta- riyet idaresi ile birlikte adaya Hristiyan vali atanması da karar- laştırılmıştır. Nitekim bu doğrultuda 1898 yılı Kasım ayında Yunan Prensi George adaya yüksek komiser olarak atanacak- tır.30
1898 yılında Kandiye’de büyük çapta olaylar çıkmış ve olaylar esnasında onlarca kişi öldürülmüştür.31 Bu son Kandiye olayları, Osmanlı askerinin Girit’ten çıkarılması için yeterli bir sebep olarak görülmeye başlanmıştır. Avrupa devletleri, Os- manlı Devleti’ne 4 Ekim 1898 tarihinde verdiği ültimatomda, adadaki Osmanlı askerî varlığının tam muhtariyet esasıyla bağdaşmadığını ve halk üzerinde tahrik sebebi olduğunu, Os-
Muharebesi 1314, İstanbul 1315, s. 69-70.
29 A. Nükhet Adıyeke, Osmanlı İmparatorluğu ve Girit Bunalımı (1896-1908), Ankara 2000, s. 197. Doğu Akdeniz’de kolonyal ve emperyal çıkarları çakışan büyük devletler, özerk bir hükümetin kendi çıkarlarına çok az zarar vereceğini düşünmüş ve bu nedenle muhtariyet idaresinin kurulmasını istemişlerdir. Yani emperyal güçlerin aralarındaki Doğu Akdeniz’deki çıkarlarıyla ilgili rekabet, adaya muhtariyet idaresinin önerilmesinde çok önemli bir rol oynamıştır. Bkz. Pınar Şenışık, Girit: Siyaset ve İsyan (1895-1898), İstanbul 2014, s. 227.
30 Cemal Tukin, “Girit Maddesi”, DİA., Cilt: XIV, İstanbul 1996, s. 91.
31 A. Nükhet Adıyeke-Nuri Adıyeke, Kıbrıs Sorununun Anlaşılmasında Tarihsel Bir Örnek Olarak Girit’in Yunanistan’a Katılması, Ankara 2002, s. 35-36.



manlı askerlerinin bir ay içinde adayı tahliye etmesi gerektiğini ve Girit’teki Müslümanlar ile Osmanlı hâkimiyetini kendileri- nin koruyacağını bildirmişlerdir. Nitekim Osmanlı Devleti, büyük devletlerin baskılarına daha fazla karşı gelemeyerek 1898 yılı Kasım ayından itibaren adadaki askerlerini çekmek zorunda kalmıştır. Sadece Hanya’da Osmanlı sancağını koru- makla görevli küçük bir müfreze bırakılmıştır. Böylece adadaki Osmanlı hâkimiyeti fiilen son bulmuştur.32
Avrupa devletlerini temsil eden 4 bakan, 26 Kasım 1898’de Atina’da bir araya gelmiş ve Yunan Kralı’nın oğlu Prens Geor- ge’nin Girit’e yüksek komiser olarak atanmasına karar verildi- ğini bildirmiştir. Prens George, adanın huzura kavuşması ve düzenli bir yönetim kurulması için üç yıl geçici olarak görev yapacaktır. Padişahın yüksek hâkimiyetini tanıyacak ve dört büyük devlet tarafından Sultan'a garanti edilen Türk bayrağı- nın korunması için de adımlar atacaktır. Kişi ve mülkiyet hakla- rının eşit derecede korunmasına ve dini özgürlüğün sağlanma- sına çalışacaktır. Emre itaat eden bir jandarma veya yerel gü- venlik örgütünü sağlamaya devam edecektir. Avrupa devletleri de koruma güçleri olarak adada yer alacaklardır. 33






32 Enver Ziya Karal, Osmanlı Tarihi (Birinci Meşrutiyet ve İstibdat Devirleri 1876- 1907), Cilt: VIII, Ankara 2011,s. 124-125. Avrupa devletlerinin Yunan uyruğun- dan bir kişiyi valilik makamına getirmeleri ve Osmanlı Devleti’nin askerlerini adadan tahliyeye zorlamaları, adadaki olaylarda başlıca aktörler haline geldik- lerini açıkça göstermektedir. Bu durum, adanın Yunanistan tarafından ilhakıyla sonuçlanmasına neden olmuştur. Bkz. P. Şenışık, a.g.e., s. 264.
33 The Cretan Drama: The Life and Memoirs of Prince George of Greece, High Commis- sioner in Crete (1898-1906), (Edit. A. A. Pallis), New York: R. Speller 1963, s. 17- 18; Ada dört koruyucu güç tarafından “beş alana" bölünmüştür. Adanın en doğusundaki Laşid-Sitia semti Fransızlar tarafından, Kandiye bölgesi İngilizler tarafından, Resmo bölgesi Ruslar tarafından ve Sfakia-Apokorona bölgesi İtal- yanlar tarafından işgal edilmiştir. Son olarak, başkent Hanya ve civarı, dört Avrupa devletinin tümü tarafından işgal edilmiş ve uluslararası bölge olarak anılmıştır. Bkz. The Cretan Drama: The Life and Memoirs of Prince George of Greece, 1963, s. 21; Theocharis E. Detorakis, History of Crete, (Çev. John C. Davis), Irak- lio-Crete 2015, s. 390.

Prens George, 3 yıllık süreyle Girit’e yüksek komiser olarak atandıktan sonra 9 Aralık 1898’de, saat 9'da Suda Körfezi'ne ulaşmıştır. Saat 10'da büyük güçlerin amiralleri kendisini li- manda karşılamışlardır. Bu amiraller, Pottier (Fransa), Sir Ge- rard Noel (İngiltere), Skridloff (Rusya) ve Betollo (İtalya)’dur. Daha sonra kıdemli subay olan Fransız amiral ile Hanya'ya devam etmiştir. Buraya ulaştıklarında önce kiliseye uğramışlar, sonra da Hanya’daki hükümet binasına geçmişlerdir.35 Hanya idari binasının balkonundan bir konuşma yapan Prens George, insanların bir arada, barış içerisinde yaşamaları için yasalara itaat etmeleri gerektiğini vurgulamış ve Girit Devleti’nin artık bir gerçek olduğunu ilan etmiştir.36
Prens George’nin adaya gelmesinden sonra Girit Genel Meclisi toplanmış ve 9 Ocak 1899’da seçim yapılacağı ilan edil-

34 Prens George’nin hatıratının kapak sayfasında yer alan resmidir. Bkz. The Cretan Drama: The Life and Memoirs of Prince George of Greece, 1963.
35 The Cretan Drama: The Life and Memoirs of Prince George of Greece, s. 20; T. E. Detorakis, a.g.e., s. 389.
36 Georgios Panaqiotakis, Crete A History in Pictures Kreta, Geschichte in Bildern, Crete Histoire İmages, Heraklion 1993, s. LXXIV; Chrysoula Tzobanaki, Marine Trilogy of Khandax: The Port, the Shipyards, the Fortress on the Sea (Koules), Herak- lion 1998, s. 80.

miştir. Nitekim 24 Ocak 1899’da yapılan seçim neticesinde ada- nın nüfus oranına göre 138 Hıristiyan ve 50 Müslüman millet- vekili seçilmiştir. Seçimden sonra meclis içinden seçilen ve 12 Hıristiyan, 4 Müslüman olmak üzere 16 üyeden oluşan komis- yon, anayasa hazırlıklarına başlamıştır.37 Nihayetinde hazırla- nan 114 maddelik Girit Kanun-ı Esasisi38, Girit Meclisi’nde kabul edildikten ve Avrupa devletlerince de uygun görüldükten son- ra 19 Nisan 1899’da uygulamaya konulmuştur.39
Önce Osmanlı kuvvetlerinin adadan çekilmesi, ardından anayasanın ilan edilmesi ile birlikte hedeflerine yaklaştıklarına inanan milliyetçi Rumlar, 1901’de tekrar isyan hareketine yö- nelmişlerdir. Bu hareketlenme, Venizelos ile Prens George ara- sındaki anlaşmazlığın da etkisi ile 1905’te büyük bir ayaklan- maya dönüşmüştür. Adada idari anlamda büyük sıkıntılar ya- şanmıştır. Bu süreçte bütün çabalarına rağmen Yunanistan’a ilhakı gerçekleştiremeyen Prens George ise, 1906’da görevinden istifa etmiştir. Avrupa devletleri yeni vali seçimini Yunanistan’a bırakmışlardır. Nitekim aynı yılın Ekim ayında Yunan hüküme- ti, eski bakanlardan Zaimis’i adaya vali olarak atamıştır. Bu durum karşısında Osmanlı hükümeti, Zaimis’in atanmasını tanımayarak protesto etmiştir.40
Girit’te idareyi sağlayan Avrupa devletleri ise, 1908’de adadan çekilme kararı almışlardır.41 Avrupa devletlerinin Gi- rit’ten askerlerini çekmesinin kesinleşmesi Rumlar arasında büyük bir sevinçle karşılanmıştır. Venizelos bir makalesinde şu sözleriyle Girit’in işgalden kurtuluşunu kutlamıştır:

37 T. E. Detorakis, a.g.e., s. 390.
38 Kanun-u Esasi’nin maddeleri için bkz. Girid Kanun-ı Esasisi, Hanya 1899; A. N. Adıyeke, a.g.e., s. 212-213.
39 A. Adıyeke-N. Adıyeke, a.g.e., s. 27; İlk anayasal Girit Hükümeti’nin bakanla- rı: Venizelos (Adalet), Koundouros (İçişleri), C. Foumis (Maliye ve Ziraat), Yiamalakis (Eğitim ve Dini Konular) ve Müslüman Yanitsarakis (Jandarma ve Polis). Bkz. The Cretan Drama: The Life and Memoirs of Prince George of Greece, s. 46.
40 M. Murat Hatipoğlu, Yunanistan’daki Gelişmelerin Işığında Türk-Yunan İlişkile- rinin 101. Yılı (1821–1922), Ankara 1988, s. 45; Rıfat Uçarol, Siyasi Tarih (1789- 1994), İstanbul 1995, s. 373.
41 Yusuf Hikmet Bayur, Türk İnkılâbı Tarihi, Cilt: I, Kısım: I, Ankara 1991, s. 239.
Başa dön
eyuphuseyin
Site Admin
Mesajlar: 158
Kayıt: Çrş Haz 05, 2019 7:41 pm
İletişim: İletişim eyuphuseyin
Re: Köylü Gazetesi’nin Girit Adası’nda Yaşanan Siyasi ve Sosyal Olaylara Bakışı 1909 METİN MENEKŞE
Mesaj gönderen eyuphuseyin » Pzr Haz 09, 2019 2:07 pm

Yedi asırdan beri Girit ilk kez dün yabancı askerlerin postalları- altında ezilmiyordu. Aslında Avrupa askerleri gerçek anlamda Girit’i işgal etmiş sayılmazlardı. Ama özgürlük açısından bu hoş bir durum değildi. Yabancı askerleradada kaldıkları süre içinde kendi egemenliklerini adada hissettirdiler. Askerî işgal büyük devletlerin egemenliğini de beraberinde getirdi ve Girit halkının egemenliğini üstlendi”42
Avrupa devletlerinin çekilmesiyle birlikte adada, Müslü- man halkı ve Osmanlı sancağını korumak amacıyla her devlet- ten 250’şer asker kalmıştır.43
2.2. Köylü Gazetesi’nin Girit’te Yaşanan Siyasi ve Sosyal Olaylara Bakışı
Köylü gazetesinin 27 Mayıs 1909 tarihli sayısında, Girit’te asker bulunduran Avrupalı devletlerin son askerlerini de Hazi- ran ayında çekmek istedikleri aktarılmıştır. Hatta ilgili devletle- rin bu konuda Osmanlı ve Yunan hükümetleriyle fikir telakki- sinde bulunmak niyetinde olduğu haber alınmıştır. Bu aşama- da, adanın istikbalinin ne olacağını sorgulayan gazete, insana şifa veren bir şey öğrenilemediğini okuyucuları ile paylaşmıştır.44
Gazetenin aynı sayısında, 31 Mart Vakası’nın45 yarattığı et- kiye değinilerek bu vakanın memleketi temelinden sarstığı, Osmanlı yüreklerini nefretle, hiddetle kabarttığı için bu mühim meseleyi (Girit meselesini) düşünecek akıl ve fikrin kalmadığı ifade edilmiştir. Diğer taraftan, Osmanlı yüreğinin bir parçası olan bu güzel adanın siyasilerce çoktan vatan haritasından çı- kartıldığı öne sürülmüştür. Diğer taraftan vatan sahibi olan Osmanlı halkının, adayı hiçbir zaman kendilerinden ayırmaya- cakları ve ayrılmasına razı olmayacakları46 vurgulanmıştır.
Köylü’nün 5 Eylül 1909 tarihli sayısında, vaatlerini yerine

42 A. N. Adıyeke, a.g.e., s. 225.
43 Y. H. Bayur, a.g.e, s. 329.
44 “Girit Hakkında”, Köylü, Sayı: 224, 14 Mayıs 1325/27 Mayıs 1909.
45 Bilgi için bkz. Ahmet Turan Alkan, “Ordu-Siyaset İlişkisinin Tarihine Bir Derkenar: 31 Mart Vak’ası ve Sonuçları”, Osmanlı, Cilt: II, Ankara 1999, s. 420- 429.
46 “Girit Hakkında”, Köylü, Sayı: 224, 14 Mayıs 1325/27 Mayıs 1909.



getirmek fikriyle askerlerini Girit’ten çeken Avrupalı devletle- rin, Giritli Rumların şımarık, arsız, olduklarını bildikleri için adayı kendi haline bıraktıkları ileri sürülmüştür. Adadaki Müs- lümanlara karşı Hıristiyan Giritlilerin yaptıkları zulümlere, hakaretlere göz yumdukları, öteye beriye çektikleri yunan bay- raklarını önemsemedikleri belirtilmiştir. Fakat kısa bir süre sonra Osmanlı halkının vatanını, ulusunu koruma çabası ve erdemi, yüksek bağlılık duygusu ortaya çıkmıştır. Osmanlı halkının vatanperver hareketleri, her yerden işitilen kahraman- ca sesleri Girit’i himayelerine almış olan dört devleti haylice düşündürmüş ve güç bir duruma sokmuştur. Her tarafta mi- tingler düzenlenmiş, Osmanlı halkının, vatanın bir parçasının muhafazası uğrunda ölmek istediği anlaşılmıştır. Avrupalılar nazarında ölmüş, her türlü hakkını aramaktan aciz kalmış zan- nedilen Osmanlı halkı, koruyuculuğunu, bağlılığını, gayretleri- ni ortaya koymuş ve Avrupalıları hayrette bırakmıştır. Yaşanan bu gelişmeler neticesinde de Avrupalıların fikri değişmiştir. Girit’in asi Rumlarını terbiye için tekrar Girit’e asker çıkarmış- lar ve Yunan bandıralarını zorla aşağı indirmişlerdir. Adadaki Osmanlı hukukunun muhafazasına el birliği ile yardım etmeye başlamışlardır.47
Girit, Osmanlı hükümeti namına olmak üzere içinde bulu- nan büyük devletler tarafından idare edilecektir. Şayet o devlet- ler askerlerini çekecek olurlar ise yine Osmanlı hükümeti namı- na olmak üzere başlı başına idare olunacaktır. Köylü gazetesinin deyimiyle; “….ecdadımızın kanı ile yoğrulmuş ve yüz binlerce va- tandaşlarımıza mezar ve mesken olmuş olan o mukaddes topraklar, yine Osmanlı bayrağı altında yaşayacaktır.”48
Gazetenin 31 Ağustos 1909 tarihli sayısında, yabancı bir diplomatın ifadelerinden hareketle, Babıâli’nin vakit geçirmek- sizin adanın bir yola koyulmasını istediği belirtilmiştir. Bunun

47 Köylü, Sayı: 309, 23 Ağustos 1325/5 Eylül 1909. Nitekim Köylü’nün başka bir sayısında, “Girit’te Osmanlı hukukunun muhafazasını dört devlet üzerlerine almış- tır.” şeklinde bir ibareye yer verilmiştir. Bkz. “Girit İşleri”, Köylü, Sayı: 307, 20 Ağustos 1325/2 Eylül 1909.
48 “Girit Hakkında”, Köylü, Sayı: 224, 14 Mayıs 1325/27 Mayıs 1909.

için de Avrupa hükümetlerinin birbiriyle görüşmekte olduğu, müzakereler ettiği ifade edilmiştir. Ayrıca, dört büyük devletin Osmanlının ada üzerindeki hakkını asla unutmadıkları gibi bundan böyle de unutmayacakları vurgulanmıştır.49
Diğer taraftan Girit meselesi; “son 15-20 gündür gittikçe hız- lanan bir süratle Osmanlıların yüreğini heyecana, Yunanlıların başı- nı telaşa, Avrupa’yı ruh sıkıntısına uğratan, henüz hiçbir taraftan aydınlık vermeyen, hâlâ karanlık”50 bir mesele olarak değerlendi- rilmiştir. Girit meselesini bu halde bırakan neden olarak da, Avrupa devletlerinin birbirleriyle olan yarışları, birbirilerinden çe- kinmeleri51 gösterilmiştir.
Köylü gazetesine göre, Avrupa’nın politika terazisinin bir gözünde Alman, Avusturya ve İtalya ittifakı, diğer gözünde Rus, Fransız devletleri ile İngiltere itilafı yer almaktadır. Her iki taraf da birbirinin gözünü boyamaya, birbirini övmeye çalış- maktadır. Ne o taraf ne bu taraf doğru, kati bir yol tayin edile- memektedir. Nitekim her bir devletin tavrı şu şekilde ortaya konulmuştur:
Almanya hiç renk vermez yahut bin türlü renk gösterir de yine ele avuca sığmaz. Mesela telgraf havadislerinin bildirdiği vecihle imparator Yunan sefirine ümitli sözlerle kuvvet verirken Alman başvekili de Osmanlıların menfaatine kelâm eder. Yine neticede Almanya bi-taraf görünür.
İngiltere’ye gelince şöyle olmaz, böyle olmaz, öteki türlü hiç ol- maz.. Osmanlı’nın gönlünü almalıdır; yok Yunan ihtiyatlı dav- ranmalıdır gibi esasen hiçbir mana ifade etmeyen sözlerle miş, etmiş, olsa, bulsa kabilinden lakırdılardan ibarettir.
Fransızlar da aynı Fransızlık’ta. İtalya’nın ihtirazı, çekinmesi daha açık… Bir kere Girit işine başlamak için ortaya atılıyor, sonra olanca kuvvetiyle geriye çekiliyor.
Hülasa hiçbir devlet açıktan beyân-ı fikre cesaret edemiyor, bu-


49 “Girit İçin”, Köylü, Sayı: 305, 18 Ağustos 1325/31 Ağustos 1909.
50 “Girit’e Dair”, Köylü, Sayı: 236, 28 Mayıs 1325/10 Haziran 1909.
51 “Girit’e Dair”, Köylü, Sayı: 236, 28 Mayıs 1325/10 Haziran 1909.

nun da sebebi Almanya’nın bu tarz hareketi ile bir şey takip edi- yor, evde daima İngiltere’nin nüfuzunu kırmak, onu hangi tarafa meyil etmiş görürse aksi cihetini iltizam eylemek… Hülâsa dayı- sını ipten atlatmak.52
Köylü’nün, 17 Haziran 1909 tarihli sayısında ise; “Girit..! Yine Girit..!” başlığı yer almıştır. Yazının başında; “yeryüzünde Girit kadar zavallı bir ada, Girit tarihi kadar karışık bir tarih, Girit toprağı kadar kanlı bir toprak, Girit şühedası kadar sayısız şehit, Girit İslamları kadar her şeyden mahrum, kimsesiz, himayesiz bir ahali bilebilir misiniz?”53 şeklinde bir sitem, yakarış vardır. Devamın- da ise; “…bütün Giritliler doğduğu dünyayı anladığı günden itiba- ren Girit sözünü duyuyor. Girit meselesinin yakında neticeleneceğini işitiyor, okuyor, haber alıyor.Fakat ne o yakın geldi, ne de Girit mese- lesi neticelendi.”54denilmiş ve çaresiz bekleyişin acı tablosu orta- ya konulmuştur.
Gazetenin aynı tarihli sayısında, Girit meselesinin nasıl başladığı tarihsel olarak da ortaya konulmuştur. Aynı zamanda hangi devletlerin hâkimiyet kurdukları da kronolojik olarak izah edilmiştir. Bu sürece dair gazetedeki anlatım özetle şu şekildedir:
Minosadında bir hükümdarın idaresi altında müstakil olarak adil bir hükümet teşkil edilmiştir. Bu hükümdar, Yunanlılarla pek çok defa muhabere etmiş, galip gelmiş ve Yunanlıları haraca bağla- mıştır. Bir müddet sonra Minos ailesi mahvolmuş ve Girit Yunan- lıların eline geçmiştir. Bir süre sonra Romalılara geçen Girit, daha sonra tekrar Yunanlılara ve en nihayetinde pek çok devirler geç- tikten, birçok efendi değiştirdikten sonra Venediklilere kısmet olmuştur. 1055’de başlayıp 1080’de biten ve pek çok Osmanlı as- kerinin şehitliği ile neticelenmiş 25 senelik bir muhabereden sonra da Osmanlılara nasip olmuştur. Ve o zamandan beri bu son efen- disini muhafaza etmiştir. Bugün ise bazı Girit Rumları (pek çok Girit Rumları Yunanistan’ı istemiyorlar. Türkiye’ye sadık kalmak-

52 “Girit’e Dair”, Köylü, Sayı: 236, 28 Mayıs 1325/10 Haziran 1909.
53 “Girit..! Yine Girit..!”, Köylü, Sayı: 242, 4 Haziran 1325/17 Haziran 1909.
54 “Girit..! Yine Girit..!”, Köylü, Sayı: 242, 4 Haziran 1325/17 Haziran 1909.

tadır) Yunanlılar tarafından gördükleri teşvik ve muavenet-i nak- diyeye kapılarak arada bir Girit dağlarına iltica etmekten ve bu suretle daima bir karışıklık, isyan ve neticesi kan dökmekten geri kalmamışlar ve hiçbir hakları olmadığı halde Girit’i yine bizden ayırmış, eski hatıramızdan istifade etmiş olan Yunanistan’a ilhak ve ilave etmek teşebbüsünde bulunmuşlardır. Tabi’i biz evvel ve ahir buna razı olmadığımızdan Girit meselesi baş göstermiş, Av- rupa’nın müdahalesine sebebiyet vermiş ve bugünkü şekil ve hali almıştır.55
Gelinen bu noktada Girit meselesi, fevkalade nazik, nazik oldu- ğu kadar da mühim olarak görülmüştür. Bunun devamında ise şu ifadelere yer verilmiştir:
Eğer eski halde, eski idarede olsalar yalnız Girit değil Makedon- ya, Trablusgarp ve daha pek çok kıtalar da elden gidecek ve hiç- bir haber olmayacaktı. Avrupa o dalmış olduğumuz derin uyku- dan istifade ile bizi parçalayacak ve mahvedecekti. Hatta bunun için de Reval Görüşmesi yapılmıştı. Hâlbuki bugün hamdolsun o halde bulunmuyoruz. Ama! Bilmem neden Avrupa bizi hakiki ve bi-taraf bir gözle görmek istemiyor, bugün açıktan açığa Giritlile- rin âmalini ileri götürmeğe cesaret etmiyor ise de onların da kal- bini kırmak istemiyor. Bir avuç Giritlileri müteessir etmemek için ötede 30 milyon Osmanlının kalbini parçalamaktan, onları ağlat- mak, düşündürmek, üzmekten geri kalmıyor. Giritliler hangi hakk-ı meşruaya tabien Yunanistan’a iltihak etmek istiyorlar. Yu- nanistan, hangi galibiyete, ne gibi bir fedakârlığa karşı Girit’i il- hak etmek istiyor. Bugün hangi vicdanlı adam bunu kabul edebi- lir. Giritliler Rum ise Yunanlı değildir. Tarih apaçık gösteriyor ki bir melez, her cins ile karışık bir kabiledir. Yunanistan’ın bizim ile ettiği muharebenin sebebi Girit ise de muharebede galip değil mağlup gelmiştir. Avrupa bunları göz önüne getirmeli, mağluba hediye, mükâfat değil, ders, nasihat verilir. İşi sürüncemede bı- rakmak Avrupa’nın işine gelirse de bizim hiç işimize gelmiyor.56
Köylü gazetesine göre, Osmanlıları harap eden, müteessir

55 “Girit..! Yine Girit..!”, Köylü, Sayı: 242, 4 Haziran 1325/17 Haziran 1909.
56 “Girit..! Yine Girit..!”, Köylü, Sayı: 242, 4 Haziran 1325/17 Haziran 1909.



kılan şey, Girit meselesinin sürüncemede bırakılmasıdır. Mese- lenin üstesinden gelmek için dirayetli ve cesur olmak gerektiği- ne vurgu yapan gazete; “Bu yolda hakkınız yok derler ise biz ken- dimiz arayacağız. Yunan kadar bir avuç toprak adam bu mesele için muharebe hazırlığında bulunur da biz bulunamaz mıyız? Osmanlı milleti, Osmanlılar o kadar mı hakirdir. Yoksa kan dökmemek için Avrupa daima bizi ezmek, ezdirmek mi isteyecektir? Zannedersem çıkacak bir can, bir saat evvel çıkmalıdır. Hakir, zelil, sefil yaşamaktan ise niçin ulu, şanlı alnımız açık olarak ölmeyelim.”57 şeklindeki ifa- delerle bu yolda her şeyin göze alındığını bir kez daha ortaya koymuştur.
Girit’te yaşanan olaylar esnasında Osmanlı hükümetinin beklenen sert dili kullanamaması ve sergilediği pasif tutuma karşı kamuoyunun başvurduğu en önemli silah boykot hareketi olmuştur. Anadolu’da, hem Rum mallarına hem de Rum turist- lerine karşı bir boykot uygulanmıştır.58 Bu boykot uygulanması ile ilgili Köylü gazetesinin 29 Ağustos 1909 tarihli sayısında, Bayındır kazası Çırpı Köyü ihtiyar heyeti tarafından gönderilen bir mektup yayımlanmıştır. Bu mektupta ihtiyar heyeti, dedele- rinin, babalarının kanlarıyla yoğrulmuş, bir avuç toprağı gözlerinden kıymetli olan Girit adasına el uzatan Yunanlılara karşı boykotaj ilan edildiğini, Yunanlılarla her türlü münasebetin kesildiğini ifade et- miştir. Fakat tiryakisi oldukları tütünün başbayisinin Yunanlı Dimitri Catu(o)ri adlı bir kimsenin elinde olduğunu, bu kişiden tütün almaya vicdanlarının el vermediğini ve bu konuda sıkıntı çektiklerini belirtmiştir. Bunu düzeltmek adına Bayındır Reji

eyuphuseyin
Site Admin
Mesajlar: 274
Kayıt: 05 Haz 2019, 22:41

Re: Köylü Gazetesi’nin Girit Adası’nda Yaşanan Siyasi ve Sosyal Olaylara Bakışı 1909 METİN MENEKŞE

Mesaj gönderen eyuphuseyin » 10 Haz 2019, 08:47

57 “Girit..! Yine Girit..!”, Köylü, Sayı: 242, 4 Haziran 1325/17 Haziran 1909.
58 Osmanlı toplumu, Yunanistan’a karşı ciddi bir boykot hareketi gerçekleştir- miştir. 1909 yılında Yunanistan’ın Girit’i işgali ile başlayan ve 1909-1911 yılları arasında devam eden boykotun temel uygulaması Girit meselesi çözülene kadar Rum mallarını satın almamak ve Rum mağazalarından alışveriş etmemek şeklinde kendini göstermiştir. 1909 Ağustos’unda başlayan hareket kısa bir süre içinde sona ermişse de, Girit Meclisi’nin Yunanistan’la birleşme kararı alması üzerine 1910’da yeniden başlamıştır. Rumlara karşı uygulanan boykot hakkın- da detaylı bilgi için bkz. Hasan Taner Kerimoğlu, İttihat Terakki ve Rumlar 1908- 1914, Libra Kitapçılık ve Yayıncılık, İstanbul 2009; Rıza Karagöz, “Osmanlı Devleti’nde Yunan Mallarına Karşı Uygulanan Ticari Boykot (1910)”, Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, Sayı:8, 2003, İstanbul, ss. 45-74.
Başa dön
eyuphuseyin
Site Admin
Mesajlar: 158
Kayıt: Çrş Haz 05, 2019 7:41 pm
İletişim: İletişim eyuphuseyin
Re: Köylü Gazetesi’nin Girit Adası’nda Yaşanan Siyasi ve Sosyal Olaylara Bakışı 1909 METİN MENEKŞE
Mesaj gönderen eyuphuseyin » Pzr Haz 09, 2019 2:15 pm

memuruna müracaat edilmiş ve tütün depozitosunun alınıp başka bir münasibine verilmesi rica edilmiştir. Fakat ilgili me- murdan; “tütün Osmanlı malıdır, boykot olmaz. Ödemişteki müdür böyle söyledi. Şimdi reji nezaretine yazdım, ne cevap gelirse size bir şey söylerim.” cevabı alınmıştır. Bununla ilgili olarak ihtiyar heyeti; “bugüne kadar nezaretten bir hayır gelmedi. İşte tütün yü- zünden sıkıntımız çoktur. Tiryaki olduğumuzdan tütünsüz yapama- yız. Bilmem kaçak mı içelim yoksa her vakit Bayındır Tire’den tütün getirmek zahmetine mi katlanalım.”59 demiştir. Neticede Çırpı Köyü ihtiyar heyeti, her ne kadar yapmış oldukları fedakârlığa idari birimler nezdinde karşılık bulamasa da Girit’teki vatan- daşlarına destek olmaya çalışmış ve bu konuda geri adım at- mamıştır.60
Girit’teki Müslümanlar için Yunanlılara karşı tepkisini or- taya koyan vatandaşlar olduğu kadar boykotajı önemsemeyip Yunanlılarla ilişkilerini sürdürenler de olmuştur. Köylü’nün 1 Eylül 1909 tarihli sayısında belirtildiğine göre, Vatan-ı mukad- desin bir parçası olan Girit’i ele geçirmek fikrinde bulunan Yu- nanlılara karşı boykotaj ilan edildiği halde buna ehemmiyet göstermeyip Yunanlılarla münasebette bulunanlar vardır. Bir- çok defa ihtarda bulunulduğu halde bu kimselerin hareketleri- ne devam ettikleri görülmüştür. Bunlara; “Ey Osmanlılık perdesi altında görünüp de paralarını Yunanlılara vermeye devam eden ve yapılan uyarıları kabul etmeyen reziller, artık şu zamana kadar yap- mış olduğunuz hamiyetsizliğe bir netice veriniz.”61 şeklinde uyarıda bulunulmuştur.
Köylü’nün 12 Ağustos 1909 tarihli sayısında ise “Giritlilerin Beyannamesi” başlıklı bir yazıya yer verilmiştir. Bu yazıda, Girit adasında Osmanlı hâkimiyetinin muhafaza edilmesi için Giritli

59 Köylü, Sayı: 303, 16 Ağustos 1325/29 Ağustos 1909.
60 Köylü gazetesinin 31 Ağustos 1909 tarihli sayısında ise, Trakya’da Yunanlıla- ra karşı boykotaj yapıldığından dolayı Giritli Rumların da oradaki İslamlara karşı boykotaj ilan ettiği, Girit hükümetinin de bunun önünü almak için şiddetli emirler verdiği belirtilmektedir. Bkz. “Girit İçin”, Köylü, Sayı: 305, 18 Ağustos 1325/31 Ağustos 1909.
61 Köylü, Sayı: 306, 19 Ağustos 1325/1 Eylül 1909.

Rumların, teşebbüste bulunmak üzere Avrupa payitahtlarına gitmekte oldukları bildirilmiştir. Beyannamenin içeriğinde be- lirtilen hususlar ise özetle şu şekildedir:
Biz Yunanistan’ı severiz. Çünkü bizimle karbiyet-i milliyesi var- dır. Çünkü o koca adanın her tarafında Rumca işitiyoruz. Fakat şimdiye kadar Türkiye idaresinde olduğumuz gibi Giritli kalmak isteriz. Ve bu sıfattan mahrumiyete karşı protesto ederiz. Ve şim- diye kadar cari olan usul ve ahkâmın muhafaza edilmesini isteriz. Biz Girit’in Yunanistan olmasını arzu etmeyiz. Biz ve ecdadımız Osmanlı idaresinde pek büyük refah ve saadet bulduk. Terakki edebiliyorduk. Her sene biraz tasarruf edebilirdik. Çünkü rüsum ve tekâlif (vergiler) pek hafif olduğu gibi hiçbir haber ve şiddete de maruz değildik. Hiçbir müşkülata duçar olmaksızın lisanımız olan Rumca da tekmil ediyorduk. Hatta vatandaşlarımız İslamlar bile bilâ istisna Rumca tekellüm ve isti’mal ediyorlar.
Hülasa bundan büyük serbestî tahmin bile edilemez. Hâlbuki Yunanistan’da ahval ve münasebatın ne kadar elim olduğunu gö- rüyoruz. Zira ahalisi ihtiyacat-ı yevmiyelerini def için me’külat ve meşrubatı ve saireyi Girit’ten kaçırmaya mecbur oluyorlar. Her şeyde rüsûm ve tekâlif (vergiler) o kadar ağırdır ki ticaretle meş- gul sıradan fakat namuskâr bir âdem, Yunanistan’da namuskâra- ne hayatına devam etmeye muvaffak olamaz.62
Bu beyanname, Giritli Rumların Osmanlı Devleti idaresin- den duydukları memnuniyeti göstermesi açısından çok önem- lidir. Adada, ekonomik anlamda bir rahatlığın olduğu, konuşu- lan dil konusunda bir zorlamanın olmadığı açık bir şekilde anlaşılmaktadır. Hatta buradaki serbestliğin Yunanistan’da bulunamayacağı ifade edilmiştir. Dolayısıyla Yunanistan’ın, Rumların rahatsız oldukları yönündeki iddialarının doğru ol- madığı somut bir şekilde görülmektedir. Hatta Rumlar, Girit’in Yunanistan tarafından işgal edilmesiyle birlikte ailelerinin sefa- lete düşeceğine inanmaktadırlar. Buna engel olmak için de Av- rupalı devletlere müracaat edeceklerini ve bu oyuna artık son
62 “Giritlilerin Beyannamesi”, Köylü, Sayı: 689, 30 Temmuz 1325/12 Ağustos 1909.



verilmesini rica edeceklerini belirtmişlerdir. Ayrıca ada ahali- sinden sadece yüzde beşinin ilhak arzusunda olduğunu ileri sürmüşlerdir.63
Yunanistan’ın Girit’i ilhak etme girişimleri, hem bazı basın organlarınca hem de Osmanlı halkınca kabul edilmemiştir. Nitekim Girit İcra Komitesi, 5 Ekim 1908’de Yunanistan’a katıl- dığını ilân ettiğinde64, bu durum Osmanlı Hükümeti tarafında protesto edilirken kamuoyunun tepkisi ise “Ya Girit Ya Ölüm” şeklinde olmuştur.65 Müslümanlar aleyhine köylerde işlenmek- te olan cinayetler, son dönemde, şehirlerde de açıkça işlenmeye başlamıştır. Bu durum Müslümanlar için esef verici bir hal al- mıştır. Öyle ki evlerinden çıkacakları zaman bir daha geri dö- neceklerinden emin olamadıkları için çoluk çocuklarıyla veda- laşmışlardır. Bu durumla ilgili Hanya’dan gönderilen bir mek- tupta, “artık biz bî-çâre Girit Müslümanlarının kurbanlık koyundan farkı kalmadı”66 şeklinde serzenişte bulunulmuştur.
Rum asilerinin karşısında her türlü zulme, sıkıntıya katla- narak aç kalmış olan Müslümanlara karşı duyarsız kalınmama- sı, yardım eli uzatılması yönünde Köylü gazetesi çağrıda bu- lunmuştur. İlgili sayıda şu ifadelere yer verilmiştir;
Katliam korkusuyla gece gündüz silaha sarılarak uykusuz, du- raksız namus-ı vatanı müdafaaya çalışan o kahraman kardeşleri- mize yardım edelim. Alçaklıkları henüz hatırlardan silinmeyen ada vahşilerinin canavarca hallerine sine gererek vatanın selame- tine uğraşan o arslan kardeşlerimize yardım edelim.
Girit Müslümanlarına yardım sağlamak için İzmir’de bazı somut adımlar da atılmıştır. Nitekim şehrin ileri gelen bazı şahısları tarafından bir komisyon kurulmuştur. Bu komisyonun İzmir şehrinin merkezinde toplanması, her türlü yardımı kabul

63 “Giritlilerin Beyannamesi”, Köylü, Sayı: 689, 30 Temmuz 1325/12 Ağustos 1909.
64 R. Uçarol, a.g.e., s. 413; A. N. Adıyeke, a.g.e., s. 226.
65 İsmail Hami Danişmend, İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi, Cilt: IV, İstanbul 1972, s. 367; Y. H. Bayur, a.g.e., Cilt: I, Kısım: I, s. 370.
66 “Girid’de Müslümanlara Yapılan Mezâlim”, Tanin, Sayı: 755, 26 Eylül 1326/9 Ekim 1910, s. 2.

etmesi ve verilen yardım ne olursa olsun karşılığında komisyo- nun onayının yer aldığı birer ilmühaber verilmesi kararlaştırıl- mıştır. Bu yardım faaliyetine dikkat çeken Köylü gazetesi, “İşte şu hayırlı işe biz de koşarak yardım edelim. Dünya ve ahrette mükâfa- ta nail olalım. Allah cümleyi bütün vatanı her türlü felaketten muha- faza buyursun.”67 şeklinde çağrı ve temennide bulunmuştur.
Her ne kadar ada düzeninin sağlanması, Müslümanların muhafaza edilmesi için mücadele edilmişse de bir muvaffakiyet sağlanamamıştır. 14 Kasım 1913 tarihinde Yunanistan ile Os- manlı Devleti arasında imzalanan Atina Antlaşması68 ile her iki ülke, kendi sınırları içinde kalan topraklardaki azınlıkların din- sel ve sosyal haklarını teminat altına almıştır.69 12. madde ile Yunanistan’daki Müslüman azınlığın dini hizmetlerinin İslam cemaatinin seçtiği Şeyhülislam’a bağlı müftüler tarafından ye- rine getirilmesi ve vakıfların yönetiminin de İslam cemaatine bırakılması kararlaştırılmıştır.70 Bu madde gereğince, Girit Müs- lümanlarının dini hizmetlerinin yerine getirilmesi ve İslam vakıflarının yönetimi görevleri Girit’teki Cemâât-i İslâmiye teşkilatlarına bırakılmıştır.71
Atina Antlaşması’ndan bir ay sonra, 14 Aralık 1913 günü Yunan Kralı, Girit’te Yunan bayrağını çekmiş ve adanın Yuna- nistan’a katıldığını tüm dünyaya ilan etmiştir.72 Böylece bir zamanlar yüz binlerce can verilerek Osmanlı toprağına katılmış olan ada, Osmanlı Devleti’nden artık kopmuş ve Yunan toprağı haline gelmiştir.73 Girit’in elden çıkışı ile ilgili Tahmisci-zâde Mehmed Mâcid, hatıratında şu ifadelere yer vermiştir:
Evet Girit gitti... Bu durum pek acı olmakla beraber, inkâr edile-


67 “Yardım Edelim”, Köylü, Sayı: 310, 24 Ağustos 1325/6 Eylül 1909.
68 16 madde ve eklerden oluşan Atina Antlaşması metni için bkz. Nihat Erim,
Devletlerarası Hukuk ve Siyasi Tarih Metinleri, Cilt: I, Ankara 1953,s. 477-488.
69 A. Nükhet Adıyeke, “Türk Basınında Girit’in Yunanistan’a Katılması”, Fet- hinden Kaybına Girit, İstanbul 2006, s. 273.
70 Y. H. Bayur, a.g.e., Cilt: II, Kısım: III, s. 245.
71 A. N. Adıyeke, “Türk Basınında Girit’in Yunanistan’a Katılması”, s. 274.
72 Metin Hülagü, Türk-Yunan İlişkileri Çerçevesinde 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı, Erciyes Üniversitesi Yayınları, Kayseri 2001,s. 273.
73Bilal N. Şimşir, Ege Sorunu Belgeler, Cilt: II, Ankara 1989, s. XXII.



mez bir gerçektir. Evet, bu, bizim için pek korkunç bir felâkettir. Bizler, Girit hakkında, belki bugün için olsun, birtakım ümitler besleyemeyiz. Bugün böyle bir fikir taşımak, büyük bir ihtimalle, boşunadır. Millet, bu adanın elden gitmesiyle kalbinden açılan yara ne kadar kanlı, ne kadar büyük olursa olsun, buna dayanabi- lecektir.74
Kıbrıs’ın ilk Türk gazetecisi olarak bilinen Ahmet Tevfik Efendi, gazetelerinde Girit meselesine de sıkça yer vermiştir. “Girit” başlıklı bir şiirinde Girit’in elden çıkmasını istemeyen Tevfik Efendi, Girit için âdeta ağıt yakmıştır:
Devletin deryâda bir darlamanıdır Girit Milletin cism-i siyâsiyyesindecânıdır Girit Her avuç hâkinde bin hûn-ı şehîdân gizlidir Kavm-i Türk’ün bir hayât-ı câvidânıdır Girit Devletin onunladır deryâdamevcûdiyyeti Şübhesiz ‘Osmânlı’nınrûh-ı revânıdır Girit Vermez ‘Osmânlı olan bir taşını düşmânlara Akdeniz içre siyâsetbâsitânıdır Girit
Hûn-ı ‘askerden sular tebdîl-i renk etmiş idi Yirmi beş yıllık gazânın bir şânıdır Girit75
Sonuç
Osmanlı Devleti’nin büyük bir mücadele sonucu ele geçir- miş olduğu Girit, idari açıdan problemli bir yer olmuştur. Özel- likle Yunanistan’ın kurulmasından sonra adanın idaresi ve asayişinin temini Osmanlı yönetimi açısından bir kat daha zor- laşmıştır. Osmanlı hükümetleri görünürde ada Rumları ile mü- cadele ve müzakerede bulunmuşlar ise de esasen bu mücadele ve müzakereler Yunanistan ve onun arkasındaki Avrupa’nın büyük devletleri ile olmuştur. Osmanlı Devleti’nin, Girit’teki problemlerin hız kazandığı dönemlerde zafiyet ve acziyet içeri-

74 Tahmisci-zâde Mehmed Mâcid, Girit Hatıraları, s. 53.
75 Ahmet Tevfik Efendi, “Girit”, Mîr’ât-ı Zamân, Sayı: 344, 23 Recep 1327/10 Ağustos 1909.
sinde bulunması, bu devletlere karşı etkili bir mücadele verme- sini önlemiştir. Böyle bir durum ise Yunanistan ve Avrupa’nın büyük devletlerinin adaya yönelik politikalarının gerçekleşme- sini kolaylaştırmış ve Girit’in elden çıkmasına neden olmuştur.
Girit’in 1908 yılında Yunanistan’a ilhak edilmesi girişimleri esnasında adada yaşayan Müslümanlar, uzun süre Rumların saldırı ve cinayetleri ile karşı karşıya kalmışlardır. Girit’te yaşa- nılan olaylar ve Müslümanların içinde bulundukları durumla ilgili haberler, Meşrutiyet’in ilanı ile basından sansürün kalk- masından itibaren, hemen hemen tüm Anadolu basınında sık sık yer almıştır. Artık bu mesele basında, kamuoyunda ses ge- tirmeye başlamıştır. Bunu ön plana taşıyanlardan biri de İzmir basınından Köylü gazetesi olmuştur. Gazetede, Girit meselesi- nin içinden çıkılmaz bir hal aldığı ortaya konulurken aynı za- manda ada üzerindeki haklardan da kolay kolay vazgeçilme- mesi üzerinde durulmuştur. Ecdadın kanı ile yoğrulmuş, yüz bin- lerce Osmanlı vatandaşına mezar ve mesken olmuş olan o mukaddes toprakların, yine Osmanlı bayrağı altında kalması gerektiği76 her defasında vurgulanmıştır. Adadaki Müslüman halkın durumu, umutlu bekleyişi kamuoyuna duyurulmuştur. Dolayısıyla ada Müslümanlarının sesini dışarıya ulaştırmak gibi önemli bir hizmette bulunulmuştur. Böylece İzmir’den hareketle Osmanlı coğrafyasındaki vatandaşların dikkatinin adaya çekilmesi, boy- kot uygulamasında olduğu gibi tepkilerini göstererek destek vermesi sağlanmıştır.
Kaynaklar
Gazeteler
“Bir İyi Haber ve Köylüler”, Köylü, 21 Mart 1326/3 Nisan 1910.
“Girid’de Müslümanlara Yapılan Mezâlim”, Tanin, Sayı: 755, 26 Eylül 1326/9 Ekim 1910.
“Girit Hakkında”, Köylü, Sayı: 224, 14 Mayıs 1325/27 Mayıs 1909. “Girit İçin”, Köylü, Sayı: 305, 18 Ağustos 1325/31 Ağustos 1909.

76 “Girit Hakkında”, Köylü, Sayı: 224, 14 Mayıs 1325/27 Mayıs 1909.



“Girit İşleri”, Köylü, Sayı: 307, 20 Ağustos 1325/2 Eylül 1909.
“Girit..! Yine Girit..!”, Köylü, Sayı: 242, 4 Haziran 1325/17 Haziran 1909.
“Girit’e Dair”, Köylü, Sayı: 236, 28 Mayıs 1325/10 Haziran 1909.
“Giritlilerin Beyannamesi”, Köylü, Sayı: 689, 30 Temmuz 1325/12 Ağustos 1909.
“Köylü’nün Yazıları ve Hizmetini Büyültmesi”, Köylü, 17 Mayıs 1325/30 Mayıs 1909.
“Millet, Matbuat, Hükümet”, Köylü, 14 Teşrinisani 1325/27 Kasım 1909.
“Yardım Edelim”, Köylü, Sayı: 310, 24 Ağustos 1325/6 Eylül 1909.
Ahmet Tevfik Efendi, “Girit”, Mîr’ât-ı Zamân, Sayı: 344, 23 Recep 1327/10 Ağustos 1909.
Köylü, Sayı: 303, 16 Ağustos 1325/29 Ağustos 1909.
Köylü, Sayı: 306, 19 Ağustos 1325/1 Eylül 1909.
Köylü, Sayı: 309, 23 Ağustos 1325/5 Eylül 1909.
Kitap ve Makaleler
Adanır, Fikret, Makedonya Sorunu, (Çev. İhsan Çatay), İstanbul 1996. Adıyeke, A. Nükhet “Türk Basınında Girit’in Yunanistan’a Katılması”,
Fethinden Kaybına Girit, İstanbul 2006, ss. 251-278.
Adıyeke, A. Nükhet, Osmanlı İmparatorluğu ve Girit Bunalımı (1896- 1908), Ankara 2000.
Adıyeke, A. Nükhet-Nuri, Kıbrıs Sorununun Anlaşılmasında Tarihsel Bir Örnek Olarak Girit’in Yunanistan’a Katılması, Ankara 2002.
Akyüz, Kemal, “Tercüman-ı Ahval”, Türk Ansiklopedisi, Cilt: XXXI, Ankara 1981.
Alkan, Ahmet Turan, “Ordu-Siyaset İlişkisinin Tarihine Bir Derkenar: 31 Mart Vak’ası ve Sonuçları”, Osmanlı, Cilt: II, Ankara 1999, s. 420-429.
Arıkan, Zeki, “Dilde Sadeleşme Akımı ve Köylü Gazetesi”, Kebikeç,
Sayı: 4, Ankara 1996, ss. 129-148.
Arıkan, Zeki, “İşgal Dönemi İzmir Basını”,



http://www.atam.gov.tr/dergi/sayi-13/is ... emi-izmir- basini, Erişim: 02.05.2018, 14:30.
Arıkan, Zeki, “Köylü Gazetesi ve İşgal”, Atatürk Yolu, Sayı: 2, 1988, ss.
187-200.
Bayur, Yusuf Hikmet,Türk İnkılâbı Tarihi, Cilt: I, Kısım: I, Ankara 1991. Chrysoula Tzobanaki, Marine Trilogy of Khandax: The Port, the Shipyards,
the Fortress on the Sea (Koules), Heraklion 1998.
Çakır, Hamza, “Tercümân-ı Ahvâl”, DİA, Cilt: XXXX, İstanbul 2011, ss.
495-497.
Çelik, Hüseyin, “Hürriyet”, DİA., Cilt: XVIII, İstanbul 1998, ss. 505-507. Çelik, Hüseyin, “Muhbir Gazetesi”, DİA, Cilt: XXXI, İstanbul 2006, ss.
32-34.
Danişmend, İsmail Hami, İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi, Cilt: IV, İstanbul 1972.
Detorakis, Theocharis E., History of Crete, (Çev. John C. Davis), Iraklio- Crete 2015.
Ebüzziya, Ziyad, “Cerîde-i Havâdis”, DİA., Cilt: VII, İstanbul 1993, ss.
406-407.
Erim, Nihat, Devletlerarası Hukuk ve Siyasi Tarih Metinleri, Cilt: I, Anka- ra 1953.
Georgios Panaqiotakis, Crete A History in Pictures Kreta, Geschichte in Bildern, Crete Histoire İmages, Heraklion 1993.
Güneş, Günver, “Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e Aydın'da Basın Yayın Hayatı”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü Tarih Araştırmaları Dergisi, Cilt: XXVI, Sayı: 41, Ankara, ss. 21-59.
Hatipoğlu, M. Murat, Yunanistan’daki Gelişmelerin Işığında Türk-Yunan İlişkilerinin 101. Yılı (1821–1922), Ankara 1988.
Hayta, Necdet, Tasvir-i Efkâr Gazetesi 1862–1869, Ankara 2002.
Hülagü, Metin, Türk-Yunan İlişkileri Çerçevesinde 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı, Erciyes Üniversitesi Yayınları, Kayseri 2001.
İnuğur, M. Nuri, Basın ve Yayın Tarihi, İstanbul 1999.



Kapaklı, Kemal, “Başlangıçtan Bugüne Urfa Basını”, Marmara İletişim Dergisi, Sayı: 10, 1999.
Karagöz, Rıza, “Osmanlı Devleti’nde Yunan Mallarına Karşı Uygula- nan Ticari Boykot (1910)”, Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, Sayı: 8, 2003, İstanbul, ss. 45-74.
Karal, Enver Ziya, Osmanlı Tarihi (Birinci Meşrutiyet ve İstibdat Devirleri 1876-1907), Cilt: VIII, Ankara 2011.
Kerimoğlu, Hasan Taner, İttihat Terakki ve Rumlar 1908-1914, Libra Kitapçılık ve Yayıncılık, İstanbul 2009.
Koloğlu, Orhan, “İlk Türkçe Gazete Vakayi-i Mısriyye”, Tarih ve Top- lum Dergisi, Cilt: X, Sayı: 58, Ekim 1988.
Özçelik, Tarık, Modern İktisadın Osmanlı’ya Girişi ve Ceride-i Havadis 1840-1856, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Basıl- mamış Doktora Tezi, İstanbul 2003.
Süleyman Tevfik-Abdullah Zühdü, Devlet-i Aliyye-i Osmaniye ve Yunan Muharebesi 1314, İstanbul 1315.
Şenışık, Pınar, Girit: Siyaset ve İsyan (1895-1898), İstanbul 2014. Şimşir, Bilal N., Ege Sorunu Belgeler, Cilt: II, Ankara 1989.
Tahmisci-zâde Mehmed Mâcid, Girit Hatıraları, (Yayına hazırlayanlar: İsmet Miroğlu-İlhan Şahin), İstanbul 1977.
The Cretan Drama: The Life and Memoirs of Prince George of Greece, High Commissioner in Crete (1898-1906), (Edit. A. A. Pallis), New York:
R. Speller 1963.
Topuz, Hıfzı, 100 Soruda Türk Basın Tarihi, İstanbul 1973.
Topuz, Hıfzı, 2. Mahmut’tan Holdinglere Türk Basın Tarihi, İstanbul 2003. Tukin, Cemal, “Girit Maddesi”, DİA., Cilt: XIV, İstanbul 1996, ss. 85-93. Uçarol, Rıfat, Siyasi Tarih(1789-1994), İstanbul 1995.
Yazıcı, Nesimi, “İbret”, DİA., Cilt: XXI, İstanbul 2000, ss. 368-370.
Yazıcı, Nesimi, “Takvîm-i Vekâyi”, DİA., Cilt: XXXIX, İstanbul 2010, ss.
490-492.
Yazıcı, Nesimi, “Tasvîr-i Efkâr”, DİA., Cilt: XXXX, İstanbul 2011, ss.
138-140.

Ekler
Köylü Gazetesi’nin “Girit Meselesi”ne Dair Yazılarına Örnekler


“Girit Hakkında”, Köylü, Sayı: 224, 14 Mayıs 1325/27 Mayıs 1909.

“Girit’e Dair”, Köylü, Sayı: 236, 28 Mayıs 1325/10 Haziran 1909.

GİRİT KÖYLÜ GAZETESİ TEZLER BÖLÜMÜNDE YAYINLANMIŞ ANCAK GİRİT GAZETESİ OLDUĞUNDAN BU BÖLÜME'DE EKLENMİŞTİR.ADMİN.

Cevapla