İçeriğe git


Resim

Mübadillerin Şehirlere Göre İskan Durumu

TARİHİ SÜREÇTE MÜBADELENİN SE

  • Please log in to reply
Bu konuya 1 yanıt gönderildi

#1 MAZLUMCA

MAZLUMCA

    Advanced Member

  • Özel Üye
  • Pip*Pip*Pip*
  • 2143 İleti

Yazma tarihi: 17 December 2011 - 02:50 PM

Mübadillerin Şehirlere Göre İskan Durumu
TARİHİ SüREÇTE MüBADELENİN SEBEPLERİ VE LOZAN’DAKİ MüBADELE KONUSU

İbrahim ERDAL

Doktora Tezi


3.2.2. Türkiye’de İskân Faaliyeti

Mübadele İmâr ve İskân Vekaleti’nin aldığı karara göre belirlenen iskân bölgelerinde hangi kazaların ve nahiyelerin iskâna tâbi tutulacağı tespit edilmiş, emvâl-i metrûkeler iÇin raporlar hazırlanmıştır. Yaklaşık olarak 395.000 mübadilin gelmesi tahmin edilmiş, iskân bölgeleri, mübadillerin memleketleri ve sanatları belirlenmiştir.563 Ancak, Yunanistan’da mübadeleye tâbi olmayan bölgelerde de Müslümanlar hem Yunan Hükûmeti’nin baskıları hem de can korkusu sebebiyle Anadolu’ya doğru göÇe başlamıştır. Bu gayri mübadillerin durumu da vekâlet iÇin ayrı bir sıkıntıya sebep olmuştur. örneğin Yunanistan’da iskân bölgeleri haricindeki Epir bölgesindeki Çamlık Müslüman ahalisi Parga ve Resarya sahillerine geldiği, bölgenin İslâm ahalisi genel vekili Mustafa Halil Bey tarafından bildirilmiş, aÇ ve aÇıkta sefil bir durumda olan bu ahalinin 100 kadar kısmının İzmir’e kabul edilmemesi üzerine İcra Vekilleri Heyeti’nin görüşü sorulmuştur. İcra Vekilleri Heyeti de Edirne ve İstanbul vilayetlerine gönderdiği yazı ile sadece Türklerin mübadeleye tâbi olduğu, Arnavutların mübadeleye tâbi olmadığı, bununla beraber mübadeleye tâbi bölgede olmamasına rağmen Yanya Vilayeti dahilindeki Kayalar köyü Müslümanlarının mübadele edilebilecekleri kararını bildirmiştir.

Mübadil göÇmenlerin yaklaşık 225.000’inin ÇiftÇi olması beklendiğinden ÇiftÇilerin iskânında ve 75.000 zeytinci ile 95.000 tütüncünün yerleştirilmesinde sorunlar da yaşanmıştır. Dâhiliye Vekaleti gelecek mübadilleri yerleştirilmesinde dikkat edilecek hususlar hakkında Aydın Vilayeti’ne gönderdiği yazıda, emvâl-i metrûkelerin iskân işinde değerlendirilmesi, mübadillerin müstahsil duruma geÇebilmesi iÇin eşit dağılımın yapılması konusunda özen gösterilmesine dikkat edilmesini istemiştir.565 Emvâl-i metrûkenin dağıtımında belirli bir ölÇü dahilinde mal dağıtımı yapılması istenmiş buna göre; “bir şahısa bir kasaba hududu dahilinde mal verilir. Belirli kasabalardan mal alanlar bu kanunun neşrinden iki ay iÇinde bir kasaba tercihi yapacaklar, bunu bulundukları yerdeki memura bildirecekler, eğer bildirmezlerse bulundukları kasabada iskân olunmuş sayılacaklardır. Verilen malın kıymeti de muâdiline göre belirlenir, bu bedel üÇ ayda bir yenilenir.”566 kararı alınmıştır. Ancak mübadillerin gelmeye başlamasıyla yaşanan aksaklıklar ve denetimsizlik bu konuda sıkıntının varlığını ortaya koymuş, bunun iÇin bir dizi tedbir alınmıştır.
Bu tedbirlere göre,

1- Vilayetlerde mevcut iskân memur ve müdirlerinin doğrudan doğruya vilayet ve kaymakamların emri altında bulunması,
2- İskân iÇin ayrılan tahsisâtın vali ve kaymakam onayı ile sarf edilmesi,
3- Kolordu komutanlarının bulundukları yerlerde muhacirînin iskân ve iâşesini teftişe mecbur olmaları, kontrol iÇin Ferik, Liva, Alay kumandanlarıyla gerekirse, irkâb reislerinin de bazı durumlarda bu konuda memur edilebilmesi ve kolordu kumandanlarının iskân ve iâşe temininde vilayet ve askeri yetkililerle yaptığı konuları valilerle müzakere ederek uygulaması,
4- Muhacirlerin barınması ve iâşesi iÇin askeri araÇlardan faydalanılması kararı alınmış, bu kararlara özellikle uyulması istenmiştir. Midilli, Girit ve Makedonya’nın kazalarından gelen Müslümanlar, tarıma elverişli ve iklimi müsait bölgelere yerleştirilmeye Çalışılmış, ancak kendi imkânlarıyla gelen ve akrabanın yanına yerleşenler gibi nedenlerden dolayı sağlıklı bir dağıtım yapılamamıştır.


Resmi ekleyen

Mesela iskân mıntıkaları iÇinde bulunan Serez havalisinden 20.000 tütüncü, 15.000 ÇiftÇi ve bağcı, 5.000 zeytinci olmak üzere 40.000 mübadilin yerleştirilmesi568 plânlanan, Adana ve havalisi mıntıkasına Midilli, Girit ve diğer adalardan 30.000 ÇiftÇi, 20.000 dağcı ve zeytinci yerleştirilmiştir.
İskâna uygun topraklara sahip Adana vilayeti; merkez, Yumurtalık, Karaisalı ve Ceyhan kazaları ile Karataş, Çamalanı, Sis, Karaferi, KaraÇam, Tuzla ve Sarıkız, Pozantı ve Kamışlı nahiyeleri, Mersin sancağının merkez ve Tarsus kazaları ile Elvanlı, Evcili, Namrun ve Küllük nahiyeleri, Cebel-i Bereket Sancağı’nın merkez,İslahiye, Dörtyol, BahÇe, Hassa kazaları ile Kaypak, Tacirli, Piryoz, Erzin, Payas, Haruniye nahiyeleri, Kozan sancağının merkez, Feke, Karasu, Hacın kazaları ile Merkez-i Bala, Rumlu, Çokak nahiyelerinden oluşmaktadır.Kozana ve Grebene’den tütüncülük yapan 30.000 nüfus, Naslıc ve Kasriye’den ÇiftÇi ve bağcı 15.000 nüfus ve 5.000 zeytincinin yerleştirileceği Malatya ve havalisinden oluşan üÇüncü mıntıka geniş bir sahayı kapsamaktadır. Bu mıntıkada; Malatya sancağının merkez, Hısn-ı Mansur, AkÇadağ, Hekimhan ve Kahta kazaları ile Esendere, Pötürge, Kala, Gözene, Kisun, Pervari, Varto, Kızıl in, Yıldıran, Şamardı, Kadıcık, Hisar, Çalkan, Koca ali, Kuyucak, Polat, Gürecik, Hasan Çelebi, Kefkici, Alevli, Sancak ve Tukarlı nahiyeleri, Marş sancağının merkez, Elbistan, Göksun ve Pazarcık kazaları ile Yenice kale, Alnuş ve Erzin nahiyeleri, Mamuret’ül Aziz sancağının merkez, Arapkir ve Keban kazaları ile Molla köy, Hacı Sinan, Şenci, Hoca İlyas, Eymir nahiyeleri, Gaziantep sancağının merkez ve Rumkale kazası, Musul sancağının Viranşehir kazası, Ergani sancağının merkez, Çermik ve Ergani kazaları ile Eğin ve Çüngüş nahiyeleri bulunmaktadır.

Mübadillerin gelmesiyle beraber, iskân mıntıkalarında ihtiyaca göre değişiklikler yaşanmış, “ Hey’et-i Vekile Tarafından Onaylanmış üÇ Numaralı iskân Mıntıkalarını Gösterir Cetvel” başlığında bir yazıyla ek iskân mıntıkaları tespit edilmiştir. Bu sebeple Malatya ve Adana vilayetlerinde de iskân mıntıkalarına eklenen nahiyeler olmuştur. Ancak özellikle doğu illerimizde yıllar itibariyle yerleştirilen mübadiller hakkında net bir sayıya ulaşılamamıştır.

Mübadele İmâr ve iskân Vekaleti de mübadilleri, uygun olan yerlerde bulunan emvâl-i metrûkeye toplu olarak yerleştirme plânının yanında yeni yerleşmeler inşa etme yoluna da gitmiştir. Mesela Tevfik Rüştü Bey, Atina’da Kavala ve Drama ahalisinden giden bir kafilenin İzmir ve Kuşadası Çevresine iskânlarını teklif etmiş, bu mübadillerin vasfı gereği iskânlarının uygun olacağını Vekalete bildirmiştir.

İskân bölgelerini beğenmeyen veya birbirinden ayrılmak istemeyen mübadiller bölgelerinden kaÇarak akrabasının veya geldikleri bölgelerden tanıdıklarının yanlarına kaÇmışlar, bu durum komisyonlarda yapılan görüşmelerde de gündeme gelmiştir. Tevfik Rüştü Bey, 06 Aralık 1923 tarihinde Başvekalet’e gönderdiği bir mektupta; “Filhakîka Garbî Makedonya muhacirleri yarın nakil olunacaktır. Ancak Makedonya ahalisinden hemen nakil olunacaklarına dair propagandada köylerini bırakmış, müsaderât ve mezalim derecesinde muameleye uğramış… Kozana ahalisinin 30-40 kişisinin hemen naklini, bunun iÇinde Kavala ve Drama ahalisinin bir kısmının bırakılmasını teklif ederim. Mayıs’a kadar 150.000 kişi nakledilecektir. Yapılan baskı ve zulümler dayanılmaz hâle gelmiştir. Türk Hükümeti gerekli uyarıları yapmasına rağmen Yunan Hükümeti bir Çözüm bulamamıştır.” diyerek Yunan Hükûmeti’nce yapılan kötü propagandaya ve taşınma işinin önceliğine dikkat Çekmiştir.

Mübadil göÇmenlerin yanında birÇok gayri mübadilin yollara düşmesi, mallarına el konulması, gasp edilmesinin önüne geÇmek konusunda Yunan Hükümeti delegelerinin kayıtsız kalması üzerine Tevfik Rüştü Bey; “Yunan Hey’etiyle evvelki günkü muhaberemizde pek Çok mâateessür olduklarını ve Yunan Hükûmeti’nin her hâle nihayet vermesi iÇin müteşebbisât olduğuna fakat ihtar edilmiş evâmirin her tarafa muvasalâtı iÇin daha iki gün nazar-ı müsamaha ile emvâlleri müsadere edilenlerin hepsine iade ve telafi edeceklerini beyan etmeleri üzerine bu gibi harekete katî bir nihayet vermek ve mukavelename ahkâmına tamamıyla tatbikte uygulamak gerekirken Çok geÇ kalmakta olduklarından korkulmakta olunduğu, buradaki ahval Türkiye’nin ma’lûmât olur ve buradaki durum oraya da sirayet ederse o vakit her şeyde kendileri gibi müteessir olunacaksa da elden bir şey gelemeyeceğini ve binaenaleyh her hâlde hızlı olmaları bildirilmiştir. Bu sözlerimizin tahriren müracaatımızla dikkat Çekmiş ve telaşa sebep olmuştur. Bundan beş dakika sonra Yunan Hey’et-i Murahhası riyaseti tarafından bir tezkire aldım. Bu tezkire de her türlü şedîd hareketlerde bulunan evâmirin Yunan Hükûmeti’nce telafi edileceğine valilere, jandarma kumandanlarına ve genel me’mûrîne bildirildiği beyan edilmiştir.” ifadesiyle Yunan delegeleriyle yaptığı görüşme üzerine bilgi vermekte, Yunanlı
yetkililerin tavırlarına dikkat Çekmektedir. Yunan Hükûmeti’nin bu geciken tavırlarından endişe duyan Tevfik Rüştü Bey’in endişeleri gerÇekleşmiş, Yunan Hükümeti mübadiller üzerinde her türlü baskı metodunu kullanarak göÇe zorlamıştır.

Mübadele, İmâr ve İskân Vekaleti, 1924 yılı Haziran ayında kaÇtıkları veya gitmek istemedikleri iÇin nakliyatı yapılmamış olan mübadillerin gönderilmesi ile ilgili bir plânı Atina’da bulunan Mübadele komisyonundaki Türk delegesine bildirmiştir. Bu plâna göre, Kavala ve Drama’dan 9.200, Yenice’den 3.977, Işıklar’dan 985, Kayalar’dan 8.000, Florina’dan 5.000, Kozana’dan 9.000, Mayadağ’dan 2.000, Yanya ve Preveze’den 2.500, Kariya’dan 9.000, Karacaova, Vodina ve Lankaza’dan 2.000 kişi olmak üzere 51.662 kişi Türkiye’ye, İstanbul’un Çatalca ve Beşiktaş Çevresi ile Sinop’tan 1.547, Karahisar-ı Şarkî’den 3.719, Niğde, Kayseri ve Aksaray’dan 10.000, Akdağ’dan 6.000, Ankara’dan 3.000, Samsun’dan 3.000 ve Trabzon’dan 3.000 kişi olmak üzere 30.266 kişi Yunanistan’a sevki yapılmıştır. Her iki ülkede de daha önce bahsedildiği üzere iskân bölgelerinden kaÇan veya iskânı kabul etmeyen mübadiller, ya mübadele dışında olan şehirlere gitmişler ya da akrabanın yanına sığınmışlardır. Rum mübadillerin de ilk gittikleri yer İstanbul olmuştur.


Selanik limanından 1924 yılı Ağustos ayı itibariyle Türkiye’nin muhtelif bölgelerine muhacir sevk edilmiş, birÇok vapur Anadolu’daki Çeşitli limanlara muhacirleri indirmiş, iskân bölgelerine nakiller başlamıştır.578 1924 Ağustos’u itibariyle Selanik limanı Çıkış olmak üzere, Giresun iskelesine Ankara vapuru ile 1.594, İzmir iskelesine İstanbul ve Altay vapurlarıyla muhtelif tarihlerde 65, Gelibolu iskelesine, Teşvîkiye ve Ankara vapurlarıyla 2.103, Tekfur dağı iskelesine Teşvîkiye, Trabzon ve Bahr-ı Cedit vapurlarıyla 6.074, Biga iskelesine Teşvîkiye vapuruyla 597, Urla iskelesine Altay vapuruyla 505, Karaburun iskelesine Altay vapuru ile 477, İzmit iskelesine 313, İstanbul iskelesine Teşvîkiye ve Sakarya vapurlarıyla 1.936, Antalya iskelesine Altay vapuru ile 996,Trabzon iskelesine Sakarya vapuru ile 1.935, ve Ayvalık iskelesine 61 ve Mersin iskelesine yine İstanbul, Dumlupınar ve Asya vapurlarıyla 7.651 kişi ile birlikte toplam 23.707 kişi nakledilmiştir. Aynı vapurlarla yapılan sözleşme gereği, yolcuları rahatsız etmeyecek miktarda hayvan da taşınmıştır. Aynı ay iÇerisinde Mersin iskelesinden Konya’ya gitmek üzere 4.441, Diyarbakır’a gitmek üzere 300 ve Adana’ya gitmek üzere 310, toplam 5.051 küÇükbaş hayvan nakledilmiştir.

Selanik iskelesinden aynı yılın Kasım ayı iÇersinde mübadeleye tâbi 320.742 kişi ve mübadeleye gayritabii 3. 838 kişi ile toplam 324.580 kişi nakledilmiştir.
Gayri mübadil olmasına karşın malını mülkünü bırakıp iskelelere gelen Müslümanların da eğer vapurlarda yer kalmış ise taşınmasına izin verilmiştir.



Resmi ekleyen


Bu dağılıma göre 1924 Ağustos’u itibariyle Selanik limanından daha önce gelenlerle birlikte mübadeleye tâbi 367.501 kişi ve mübadeleye tâbi olmayan 11.675 kişi Çeşitli mıntıkalara sevk edilmişlerdir. 1924 Aralık ayı itibariyle ise yine Selanik’te toplanmış olan 25.000 kişinin Türkiye’de iskân bölgeleri tespit edilmiş, vasıflarına göre dağılımı raporla vekalete bildirilmiştir. Buna göre, Bursa vilayetine ÇiftÇi ve ipekÇi 5.000, Tekirdağ vilayetine ziraatÇı, bağcı ve tütüncü 7.000, İzmit vilayetine Vodina’dan gelen ipekÇi 1.500, Gelibolu vilayetine bağcı, ÇiftÇi ve tütüncü 5.500, Çanakkale vilayetine ÇiftÇi 2.000, Kütahya vilayetine Vodina’lı bağcı ve zanaatkâr 1.500, İstanbul’un Kartal kazasına ÇiftÇi ve bahÇıvan, Pınarbaşı kazasına da oduncu, kömürcü ve bahÇıvan olmak üzere 2.500 ve toplam olarak da 25.000 nüfus mübadil iskân edilmiştir.579 Selanik’te ihraÇ iskelelerinde toplanan muhacirler iskân bölgelerine göre taşınmış, Çıkacakları limanlar belirlenmiş, köyler bu anlamda gruplara ayrılmıştır. Buna ilişkin olarak Mübadele İmâr ve İskân Vekaleti, Balıkesir vilayetine gönderdiği bir yazıda Selanik’in Gevgili kazasına bağlı köylerinden Eğribucak, Hasan Bey, Davutlu ve Koşamarlı köylerinin Balıkesir bölgesine iskân edileceklerini bildirmiştir.


Resmi ekleyen

Mübadelenin başlamasıyla beraber gelen mübadillerin bir kısmı İstanbul ve Çevresinde iskân olunmuştur. Merkez ve kazalara dağılan mübadillerin bir kısmı kalıcı, bir kısmı da geÇici olarak iskâna tâbi tutulmuştur. Mübadele suretiyle gelip İstanbul ve Çevresinde 3.036 ve daha sonra 1.423 kişi olmak üzere 16 Temmuz 1925 tarihinde 4.615 hanede 17. 913 nüfus mübadil yerleştirilmiştir. Bunlardan 1.351 haneden 5.140 nüfus, Türk-Yunan Mübadele Mukavelenamesi’yle gelmiştir. Mübadele suretiyle gelenlerden 3.192 hanede 12.773 nüfus İstanbul ve Çevresinde, 72 hane de KüÇükÇekmece’de geÇici olarak yerleştirilmiştir. İstanbul’a gelen mübadiller vilayet itibarıyla dağıtılmış, Beyoğlu’ndakilerin bir kısmı köylere yerleştirilmiş, bunlara ev ve arazi verilmiştir. İstanbul ve diğer bölgelerde Mübadele İmâr ve İskân Vekaleti iki türlü iskân şekli kullanmıştır; Mübadele anlaşmasından önce gelenler geÇici, anlaşma ile gelenler de kalıcı iskân olmuştur.

3.2.2.1. Samsun Bölgesi

Mübadele anlaşması gereği göÇün en yoğun olduğu bölgelerden olan Samsun’da iskân işlemlerinde karşılaşılan en önemli sorun konut ihtiyacı olmuştur. Bölgedeki emvâl-i metrûkun yakılmış olması, Rum mübadillerin iskelelerde yığılmış olması hem taşıma işinde hem de iskân yerlerinde sorun kaynağı olmuştur. Bölge dahilinde olan Amasya, Tokat gibi şehirlerde iskân olunmak istemeyen mübadiller ya Samsun’a ya da diğer bölgelerdeki akrabasının yanına kaÇmıştır. Samsun bölgesi Amasya, Tokat, Giresun, Ordu, Sinop ve Karahisar-ı Şarkî kazalarını da iÇermektedir. Drama ve Kavala civarındaki tütüncü mübadillerden 30.000 civarında bir nüfusun yerleştirilmesi plânlanan Samsun ve havalisi mıntıkası; Canik sancağının Bafra, Çarşamba, Terme kazaları ile Kavak ve AlaÇam nahiyeleri, Sinop sancağının Gerze, Boyabat, Ayancık kazaları ile Yenicuma, Turhan, Osmancık ve Türkeli nahiyeleri, Giresun sancağının Tirebolu ve Görele kazaları ile Keşan, Akköy, Piraziz, Çotak ve Çarşamba nahiyeleri, Ordu sancağının Fatsa ve ünye kazaları ile Bolaman, Perşembe, Ulubey, Aybastı ve Karakuş nahiyeleri, Lazistan sancağının Kurrâ-ı Sağır, Mayadere, Karadere, Arkamış, Hemşin, Arhavi, Kemalpaşa ve ViÇe nahiyeleri, Bolu sancağının Düzce, Gerede, Göynük ve Mudurnu kazaları ile AkÇa şehir ile Mengen nahiyeleri, Zonguldak sancağının Devrek, Bartın ve Ereğli kazaları, Kastamonu vilayetinin İnebolu kazası ile Trabzon vilayetinin Vakfıkebir, Sürmene, AkÇaabat, Of ve MaÇka kazaları ile Yomra, Tonya ve Şarlı nahiyelerinden oluşmaktadır.

Kayalar, Karaferye, Vodine, Katrin, Alasonya, Lankaza, Demirhisar, Yenice-i Vardar, Karacaabad ve Gevgili’nin Yunanistan’da kalan köylerinden 3.000 tütüncü, 25.000 ÇiftÇi ve bağcı ile 15.000 zeytinci nüfus yerleştirilmiş olan mıntıkada Karadeniz kıyısında olmayan Amasya sancağının; merkez, Merzifon, Köprü, Ladik, Havza, Gümüşhacıköy ve İncesu kazaları ile Aziziye, Pazar, Çolakdere, Karaca Abdal, Kara Halil, Gümüş Madeni, Saraycık, Hamamözü, Ortaköy nahiyeleri, Tokat Sancağının; merkez, Reşadiye, Artukova, Erbaa, Zile ve Niksar kazaları ile Pazar, Turhal, Beşru, Kızılca, Çiftek, Alaca nahiyeleri, Karahisar-ı Şarkî sancağının merkez, Kul Hisar, Mesudiye, Alucra ve Suşehri kazaları ve Naibler, Sis, Orta, Sensuvar, Aranış nahiyeleri, Gümüşhane sancağının; merkez, Torul, Kelkit ve Şiran kazaları ile Kumaş, Yağmurdere, Kürtün, Koşi nahiyelerinden oluşmuştur. İskân bölgeleri Çeşitli kazaları da iÇerdiğinden Samsun bölgesine Yozgat, Çorum, Çankırı, Sivas ve Kastamonu vilayetleri de dahil edilmiştir. Yozgat sancağının; merkez, Akdağ Madeni, Boğazlıyan ve Devecidağ kazaları ile Sorgan, Kızılca Koca, Selametli, Kara
Mağara, Akdağ ve Eski nahiyeleri, Çankırı sancağının; merkez, Ilgaz ve Çerkeş kazaları ile Şabanözü, Karacaviran, Orta, Ovacık, Mecidiye ve Bayındır nahiyeleri, Çorum sancağının; merkez, Hüseyinabad, Osmancık, Sungurlu, İskilip ve Mecidiye kazaları ile Kargı nahiyesi, Kastamonu vilayetinin; Taşköprü ve Tosya kazaları ile GökÇe AğaÇ nahiyesi, Sivas vilayetinin; merkez, Aziziye, Yıldızeli, Hafik, Zara, Divriği, Darende, Kangal ve Gürün kazaları ile Ulaş, Şakirbeğli, Viranşehir, Marbekir, Tuğlar, Pazaryeri, Gemerek, Deli İlyas, Emlâk, ÇırÇır, Direkli, Balcalı, Kapana, Mamuğa, Araniye, Karaca Viran, Kulcalı, Kesme, Ayvalık, Balaban, Kavak, BahÇe, Deliktaş, Alacahan, Göksüviran ve Karadoruk nahiyeleri iskân bölgesi olarak tespit edilen bölge dahilinde bulunmaktadır.


3.2.2.1.1. Samsun

Mübadillerin indirme ve bindirme iskelelerinden olan Samsun, yoğun göÇ akışından fazlasıyla etkilenmiştir. Bölgeye Makedonya’dan büyük kafilelerle mübadil iskân olmuştur. Samsun’a gelen mübadil ailelere hemen ev, tarla, bağ ve dükkândan tevziât yapılmış ise de, yaşanan yoğun göÇlerden dolayı yaşanan kargaşa ortamında firar vakaları da yaşanmıştır. özellikle Terme gibi iklimi Çetin olan kazalar ve civarında iskân olunmak istemeyen aileler genellikle firar etmişlerdir. Yaşanan bu vakalar sebebiyle vekalet bazı bölgeleri iskân mıntıkasından Çıkarmıştır. Birinci mıntıka dahilindeki Samsun’da İskân Defterleri’ne göre 1924 yılı itibariyle Kavala’nın; Hüseyinbey köyü, İbrahim Paşa, Ahmediye, Selimiye, Kadı Ahmed, Hamidiye, Yeni Mahalle, Halil Bey ve Kadı Mahallesi; Drama’nın; Hamidiye, Devrişbali, Namazgâh, Drama sancağının; Sarışaban kazasının Muratlı, Karacalar, Yeniköy, KoÇoğulları, Uzun Kuyu, Kozanlı, SepetÇiler, Uzunköprü, Karacakoyun, Baroğlu, Nedirli; Selanik sancağının; Mesudhan, Çayır Mahallesi, Yedi kale, Zihni paşa, Hacı Mustafa, Hacı İsmail ve Drama’nın Kayalar ve Siroz gibi mahalle ve köylerinden gelen Samsun’da karaya Çıkan mübadillerin 4.934’ünün burada iskânı kararlaştırılmış ise de, firar ve izinli gidenlerle beraber 2.074’ü erkek, 1.834’ü kadın olmak üzere toplam 3.908 kişi şehir dahilinde iskân olunmuştur. Mübadele işlemlerinin sonuna kadar geÇen sürede Toprak ve İskân Genel Müdürlüğü’nün verilerine göre toplam 23.454 mübadil iskân edilmiştir. KüÇük kafileler hâlinde gelen mübadillerde bölgede dağınık olarak iskân olunmuştur. Mesela İstanbul’da toplanmış olan Drama mübadillerinden tütüncü ve ÇiftÇi 88 nüfus ile 27 hanede 146 kişi İstanbul altıncı Mıntıka İskân ve İâşe Müdiriyeti vasıtasıyla bölgede iskân edilmiştir.

1925 Temmuz tarihli ve 16564/71 numaralı Dâhiliye Vekaleti’nin telgrafına cevap olarak tetkiki bitirilmiş olan Samsun vilayetine ait kayıtlarla ilgili bilgiler 15 Ağustos 1925 tarihinde bir rapor hâlinde sunulmuştur. Bu rapora göre Samsun vilayetinde mübadeleye gayritâbi şahıslardan kalmış olan 7.500 Lira kıymetinde bir adet dokuma fabrikası, 58.500 Lira kıymetinde 157 parÇa dükkân ve mağaza, 61.400 Lira kıymetinde 170 hane ve 2.500 Lira kıymetinde 43 parÇa


arsa, 800 Lira kıymetinde 15 adet sebze bahÇesi, 3.230 Lira kıymetinde 181 parÇada 837 dönüm ziraata müsait arazi, 1915 yılından beri kayıtlı olan ve kullanılan 5.000 Lira kıymetli 129 parÇa arazi mevcut bulunmuştur. İskâna uygun 170 hane muhacir idaresince Vilayât-ı Şarkiyye mültecilerine tahsis olunmuştur.

Mübadeleye tâbi Rumların metrûk gayrimenkulünden muhacirine tevzî olunan miktarından başka milli emlâkin idaresinde 200 hane ile 300 kadar dükkân ve mağaza mevcut olup bunların kıymeti 100.000 Lira olarak tahmin edilmiştir.

Samsun merkez kazasında Rumlardan kalan ne kadar arazi olduğu Samsun iskân idaresince yıl itibariyle tespit olunmadığından Samsun ve civarındaki limanlarda bekleyen Rumların taşınması iÇin hemen vapur bulunmasını isteyen Hariciye Vekaleti bu Rumların yerine Midilli’den Müslümanların iskânını uygun bulduğunu icra Vekilliği’ne bildirmiştir.


Samsun’un kazalarından Bafra’da 1924 yılı itibariyle iskân olunan 7.797 göÇmenin 6.279’u mübadil olarak tespit edilmiş, 1926 Şubat’ında bu mübadillerden 5.615’i müstakil bir eve yerleştirilmiştir. AlaÇam merkezde de Sarışaban, Kavala, Kayalar, Drama ve Selanik Çevresinden gelen 482 kişi yerleştirilmiştir. Kazada Rum ve Ermeni emvâl-i metrûkesinden muhacirîne henüz tevzî olunmamış 25 hane, 125 dönüm bahÇe, 49.940 dönüm arazi olduğu gibi henüz muhacir iskân edilmemiş olan 41 adet köy bulunmaktadır. Bu köylerin haneleri isyan esnasında yanmış ve Rum ahalisi mübadeleye tâbi tutulmuş olduğundan tapu kayıtları ve arazi miktarı temin edilememiştir. Çarşamba kazasında 381 hanede 1.424 nüfus mübadil tamamen yerleştirilmiştir. Bunlardan başka emvâl-i metrûkeden Kışlar Romanı köyünde 14, Ordubaşı köyünde 2 hane ve arazi-i metrûkâttan Çeşitli köylerde 59 hane bulunmaktaysa da bunların bir kısmı vakıfa ait arazi üzerinde kurulmuş ve bir kısmı da mülk olarak kaydedilmiştir. emvâl-i gayrimenkulden kaza dahilinde 9.857 dönüm arazi tespit edilmiş ise de, bunlardan yaklaşık 800 dönüm arazi ziraata uygun bulunmuştur.

Terme’de ise mübadeleye tâbi ve gayritâbi şahıslara ait kaza ve köylerde 22 hane, 2 mağaza, 1 dükkân ve 5.493 dönüm arazi bulunmuşsa da kazanın kötü iklim



şartları kazaya gelecek mübadillerin yaşamalarını imkânsız kılacağı gerekÇesiyle vekalet tarafından iskân işlemi uygulanmamıştır.


Resmi ekleyen


Tabloda birinci toplamda verilen bilgilere göre; 17 Şubat 1924 tarihi itibariyle Samsun dahilinde
Havza’ya Yunanistan’ın mübadeleye tâbi mahallerinden 90 hanede 341 mübadil gelmiştir. Bunlardan 17 hanede 57 mübadile emlâk ve arazi verilerek iskânları yapılmış, 73 hanede 287 mübadil de henüz iskân edilmemiştir. Bunlardan Çukur köyüne yerleştirilen ailelere ellişer kile, GüzÇamı köyündeki iki haneye yüz on dört kile ve Şeritdar köyündeki hanelere de yeterli miktarda tohumluk verilmiştir. İkinci toplamda verilen
tâbi olmayan mahallerinden ise 124 hanede 487 gayri mübadil gelmiş bunların 59 hanesinde 204 nüfusu emlâk arazi verilerek, iskân edilmiş, 75 hanede 283 kişisi de hiÇbir şey verilmeden ve iskân edilmeden bekletilmiştir. Bu gayri mübadillerden 40 hanesi Uzun Köprü’nün köylerine, 92 hanesi de Havza’nın köylerine sevk edilmiştir. Havza’nın Abalar köyüne sevk edilen gayri mübadillere ellişer olmak üzere 150 kile tohumluk verilmiştir.


3.2.2.1.2. Amasya

Amasya, Müslüman ahalisinin Çoğunun harîkzede olduğu bir vilayettir. Rum Çeteleri ile yoğun Çatışmaların yaşandığı bölgede şehir ve kasabalardaki evlerin büyük bir kısmı yakılmıştır. Evleri yanan Müslüman ahali var olan evlere yerleşerek işgal etmiş, yarı yıkılmış veya yanmış olan evlerin de aksamını yağmalamıştır. Bu sebeple Samsun bölgesine bağlı Amasya’ya, 1924 yılında 5.081 göÇmen sevk edilmiş, şehirde barınma sorunu olduğundan bunların önemli bir kısmı köylere yerleştirilmiş, şehirde bulunan Vilayât-ı Şarkiyye Mültecileri de
bu sebeple Samsun’a sevk edilmiştir. Makedonya’nın hemen hemen bütün bölgelerinden gelen Müslümanların yerleştiği Amasya’da, Elazığ ve Gümüşhane gibi civar yerlerde yerleşmek istemeyen Kayalar mübadilleri şehir ve köylere yerleştirilmiştir. Amasya’ya bağlı Havza kazası merkezi ve Aydoğdu,
Tekkekıran, Hacıdede, Koyun, Tahna, Karacaviranâbâd ve Kocaoğlu köylerinde 1.060 mübadil yerleştirilmiştir. Amasya merkezde hanelerin az olması merkezde iskânı zorlaştırmıştır. Merkezde 1924 yılı Şubat ayı itibariyle mübadiller iÇin iskâna hazır hane adedi 46’dır. Amasya ve Çevresinde hane
sıkıntısı Çekildiği gibi iskân bölgelerinin hızla gelişebilmesi ve iskân sırasında kullanılması iÇin vasıflı elemana ihtiyaÇ duyulmuş, bunun iÇin Vekaletten Dülger, TaşÇı, Marangoz, Makinist, Duvarcı, Demirci, Tuğlacı, ÇömlekÇi istenmiştir.

Amasya Muhacirin dairesi’nden alınan defterden anlaşıldığı üzere Amasya ile merkez kazası Kerastı’da 204 hanede 8.740 muhacir iskân edilmiş ve yukarıda belirtildiği üzere Amasya merkezden muhacirin iskânına elverişli arazi olup olmadığı gösterilmemiştir. Ladik kazasına 382 mübadil muhacir gelmiş ise de bunlar köylere yerleşmek istememiş, kasabada tamamen mübadillerin iskânına yetecek hane bulunmadığından, mübadillerden 97 nüfus kaza dışına gitmiş, 285 nüfusun da yıl itibariyle iskânları yapılmamıştır. Kaza genelinde 38 köyde 8.573 dönüm Rumlardan, 331 dönüm Ermenilerden olmak üzere geriye toplam 8.904 dönüm arazi kaldığı tapu kayıtlarında yazılmıştır. Havza kazasına bu güne kadar 456 hanede 1.638 nüfus muhacir gelmiştir. Bunlardan Kıran ve Aydoğdu köylerindeki muhacirinden 120 hanesinin iskânları yıl itibariyle yaptırılmamış,fakat kendilerine arazi dağıtımı yapılmıştır. Bu arada Genel Harp’te mültecî sıfatıyla bu kazaya gelen 129 nüfustan 80’i geri dönmek istememiş, kaza iÇinde bulundukları yerlerde yerleşmeyi istemiş, kalan 49 nüfus ise geri dönmeyi kabul etmiştir. Balkan Harbi’nden sonra Rumeli’den mübadeleye tâbi ve gayritâbi mahallerden gelen muhacirlerden 5 hanede 16 nüfus kasabada, 3 hanede 11 nüfus da köylerde iskân olunmuştur. Bundan başka emvâl-ı metrûkeden 2 hane, 1 mektep, 1 bahÇe, 1 han, 14 dükkân, 1 kahvehane, 1 fırın, 2 fabrika, 2 kara değirmen ile köylerde iskâna elverişli 16.486 dönüm arazi kaydedilmiştir.


Yine aynı deftere göre, Amasya’nın diğer kazalarından Merzifon’da arazi ve emvâl-ı metrûkeden iskâna uygun 1.520 hane ve 501 dükkân, kaza ve köylerde 33 değirmen mevcut olup Çalıştırılabilir durumda bir fabrika, 16 kara değirmen ve 10 değirmen ocağı kalmıştır. Kaza ve köylerde ziraata uygun tarla, bağ, bahÇe ve Çiftlik toplam 1.895 parÇadan ibaret ise de dönüm olarak miktarı bilinmemektedir. Kazaya 220 hanede 901 nüfus mübadil gelmiş, bu mübadiller 12 köyde yerleştirilmiş ve müstahsil bir hâle getirilmiştir. Ilısu Kazası’nın Abacı köyünde 16, Rum nahiyesinde de Ermenilerden toplam 17 hane ve 1500 dönümü geÇen arazi tespit edilmiştir. Vezir köprü kazasına gönderilen 118 hanede 429 nüfus Kayalar köyünde, 4 hanede 21 nüfus merkez köyde, 116 hanede 450 nüfus Nefs-i Köprü kazasında, 76 hanede 239 Ersındık köyünde iskân edilmişlerdir.

Vezirköprü kazasında 3.500 dönüm arazi, 9 hane Rum ve 6600 dönüm arazi, 25 dükkân ve 8 hane-i metrûk vardır. Gümüşhacıköy’de birÇok bölgede de yaşandığı üzere buraya gelen mübadillerin başka yerde bulunan ailelerinin yanına göÇü sorunu yaşanmıştır. Gümüşhacıköy’e mübadeleye tâbi olarak 278 hanede 1.199
nüfus muhacir gelmiş, bunlardan 9 hanede 36 nüfus Çeşitli yerlere nakledilmiş, 22 hanede 100 nüfus ise iskân bölgelerini terk ile Samsun havalisine gitmişlerdir. 26 hanede 136 nüfus Akdağmadeni’ndeki iskân yerlerini
terk ederek Gümüşhacıköy’üne gelmişlerdir. Genel harp esnasında kazaya iltica edip geri dönmek istemeyen 130 hane muhacirîni yerlerinde iskân edilmişlerdir.

Rumeli’nden mübadeleye tâbi olmayıp mahallerinden Balkan Harbi sonrasında göÇ etmiş olan 72 hane Boşnak muhacirîni de Rum emvâl-i metrûkesinde iskân edilmiştir. Mıntıkaya yerleştirilen mübadiller yapılan araÇ, gereÇ ve nakdi yardımlar ile müstahsil duruma getirilmiştir.


3.2.2.1.3. Tokat

Tokat’ta iskâna uygun arazi, bağ ve bahÇe müsait ise de bölgede hane yokluğu ve mübadillerin firarı sıkıntı yaratmıştır. Her ne kadar bölgeye gelen mübadiller parÇalanmadan iskân edilmiş ise de, ailelerin Çoğunluğu akraba yanına gitmeyi seÇmiştir. Bu firarların yine Samsun mıntıkası iÇinde olması sebebiyle vekalet bu tür göÇleri kabul etmek zorunda kalmıştır. Bu sebeple Tokat’ta da en büyük problem, mübadillerin iskân bölgelerinde durmamaları olmuştur. Tokat vilayetine 1924 Nisanı itibariyle 4.438 mübadil sevk edilmiş, bu rakam aynı yılın Ağustos ayında 6.800’ü bulmuştur. Bu mübadillerden 5.000’i yerleştirilmiş, kalanı da geÇici olarak Müslümanların evlerine yerleştirilmiştir. Mübadiller küÇük kafileler hâlinde de gelerek bölgeye iskân edilmişlerdir.

Mesela Kayalar mübadillerinden olan Bekir Sıtkı ve arkadaşları aileleriyle beraber Niksar’da
Makedonya’nın Kırcova kazası ahalisinden olan Hasan oğlu Destan, Mehmet oğlu Rıfat ve muhtar oğlu Ramazan da aileleriyle birlikte Tokat’ta600 bulunan emvâl-i metrûkeye iskân edilmişlerdir. Ayrıca Tokat ve kazalarında iskân edilmeleri gerekirken burada kalmak istemeyerek başka yere giden mübadillere de izin verilmiştir. Mesela Niksar’da iskân kararı alınan Kayalar mübadillerinden Mehmet ve Salih oğlu Abdullah Bafra’da bulunan Mehmet oğlu Abdurrahman’ın yanına gitmek istemiş, bu isteği üzerine Bafra’da iskân olunmasına izin verilmiştir. Tokat’ta mübadele sonu itibariyle 1.630 ailede 6.209 kişi tamamen iskân edilmiştir. Vilayet merkez kazasından iskâna müsait ne kadar arazi ve hane olduğuna dair bir rapor hazırlanmamış ise de Zile kazasında 3.673 dönüm tarla, 1.500 dönüm bağ, 8 dönüm bahÇe, 5181 dönüm arazi, 28 hane Ermeni ile 9 dönüm bağ, bahÇe ile 13 hane arsa, dükkân Rum emvâl-i metrûkun bulunduğu Emlâk-ı Milliye memurluğunun cetvelinde kayıtlıdır.


Elde ettiğimiz belgelere göre Tokat’ın kazalarında en Çok mübadil iskânı Erbaa’da olmuştur. Erbaa kazasında 566 hanede 2.081 nüfus iskân edilmiş, ayrıca kazada mübadeleye tâbi Rum mübadillerden oluşan 18 köydeki hanenin tamamı terk edilmiştir. Ziraat yapmaya uygun bahÇe ve arazinin ortalama 25.000 dönümden ibaret olduğu tespit edilmiştir. Diğer kazalardan Artukova kazasında 99 hanede 346 nüfus iskân olunmuş, kazada Rum ve Ermeni emvâl-i metrûkesinden 35 ila 40 bin dönüm arazinin mevcut olduğu kaymakamlığın
tezkiresinden anlaşılmıştır. Reşadiye kazasında ise 29 hanede 108 nüfus yerleştirilmiştir. Kazada muhacirler iÇin ayrılandan başka Rum ve Ermeni emvâl-i metrûkesi olarak 764 parÇada 4063 dönüm arazi tespit edilmiş, hepsinin ayrı ayrı kıymetleri asgari 2,5 azami 250 Lira olarak belirlenmiştir. Tokat’a bağlı büyük kazalardan Niksar kazasında da, Ermeni emvâl-i metrûkundan yıl itibariyle 7213 dönüm arazi, 233 parÇa arsa ve bahÇe mevcut olduğu Emlâk-ı Milliye Memurluğu’nun raporundan anlaşılmıştır. Kazada 422 hanede 1.672 nüfus
mübadile hazırlanan başka Rum arazisinin miktarı tespit edilmemiştir.


3.2.2.1.4. Giresun

Giresun’da da şehir ve kasabalarda evlerin Çoğunun yakılıp yıkılmış olması iskânda yaşanan en önemli sorun olmuştur. Zaten vapurların indirme ve bindirme iskelesi olan şehre yığılan mübadiller birkaÇ aile bir evde sıkışık bir şekilde ikamet etmiştir. Fındık bahÇelerinin, evlerin yakılıp yıkılmış olması, tarlaların bozulması toprakların adil dağıtımını da zorlaştırmıştır. Bir köye iskân edilen mübadil ailelere uzakta yerlerde tarla, bahÇe verilmesi itirazlara sebep olmuştur. Giresun mübadillerin indirildiği iskelelerden biri olduğu iÇin sürekli olarak değişen yapıda mübadil nüfusuna sahip olmuştur. Mübadelenin resmen başlamasıyla vapurlar yoğun mübadil ikmaline başlamış, elde ettiğimiz ilk kayıtta Ankara vapuru 1924 Mart’ında 1.594 mübadil Giresun’a indirilmiştir.

1924 Haziran’ında da Altay vapuru ile 39 erkek, 39 kadın olmak üzere 78 Kayalarlı, 707’si erkek, 618’i kadın olmak üzere 1.325 Kozanalı getirilmiş, aynı yıl iÇinde Giresun’a Makedonya ve Garbî Trakya’nın kaza ve köylerinden toplam 327, 1925-1927 yılları arasında da yaşları 12’den küÇük 91 ve 12’den büyük 227 mübadil yerleştirilmiştir. 1927 yılı itibariyle Dâhiliye Vekaleti’ne gönderilmek üzere kaleme alınan rapora göre ise Giresun vilayeti dahilinde 181 aile ile toplam 653 nüfus muhacir bulunmaktadır. Bunlardan Balkan Harbi’nden sonra gelen 123 nüfuslu 45 aile merkez kazada, 7 nüfuslu bir aile de Görele’de, Birinci
Dünya Savaşı’ndan sonra gelen 13 nüfuslu 2 aile merkez kazada ve 5 nüfuslu bir aile Tirebolu’da, Kafkas mültecilerinden 8 nüfuslu 2 aile ile diğer 5 aile merkez kazada bulunmaktadır.


İkinci bölümde ifade edildiği gibi Samsun bölgesinde bulunan Giresun’da da birÇok emvâl-i metrûke isyanlar sırasında yakılmış, tarla ve bahÇeler bozulmuştur. Giresun merkezde iskân-ı adı ile Rum metrûkesinden 165 hane, 8 dükkân ve bir kahvehane, 1.975 dönüm tarla ve 7.166 dönüm Fındık bahÇesi, Görele’de Ermeni metrûkesinden bir hane ve 90 dönüm Fındık bahÇesi ve Tirebolu’da birer hane verilmiştir. Bu taksimde 50 ocak fındık veren bahÇede bir Çift, bir fundalık kabul edilmiştir. Muhacirler henüz nüfusa kayıt edilmemiş,Çoğunluğu Bulancak’ta ihtiyaÇtan fazla ev olmasına rağmen üÇ aile muhacir bir haneye yerleştirilmiştir. Tepeköy ve Bulancak’ta arazi tevziâtında adil bir dağıtım yapılamamış, köyden uzak yerlerde arazi verildiğinden burada münakaşalara sebebiyet verilmiştir. Kuşkaya’da hane verilirken iki hane bırakılmış, Tepeköy’de de fındık bahÇelerinin dağıtımında sorun yaşanmıştır.Geray’a göre ise, Giresun merkezde mübadelenin sonuna kadar toplam 216 aileden 832 kişi mübadil yerleştirilmiştir.

3.2.2.1.5. Ordu
Samsun bölgesinde bir diğer yer de, Ordu’da önemli bir sorun yaşanmamıştır. Şehir ve Çevresinde iskânı kararlaştırılan mübadillere hane, tarla, bahÇeleri hemen verilmiş iskânları yapılmıştır. Mübadillerin az olması, Vilayât-ı Şarkiyye mültecisinin olmaması mübadillere emvâl-i metrûkenin dağıtımını kolaylaştırmıştır. Ordu’da nispeten daha az mübadil iskân olunmuştur. Ordu’da mübadelenin sonu itibariyle toplam 332 ailede 1.438 kişi yerleştirilmiştir. Ordu iline ait İskân Defterleri’ne göre 1924 yılı itibariyle 1.679 göÇmen sevk edilmiş,
bunlardan 158 erkek, 169 kadın Ordu merkezde, 289 kişi merkez köylerde ve 801 kişi de Fatsa’da yerleştirilmiştir.

1927 yılı itibariyle ise Ordu merkez kazasında 104 hanede 410 nüfus mübadil, Fatsa kasabasında 32 mübadil aile, ünye’de 375 mübadil, 2 gayri mübadil iskân edilmiştir. 20 Ağustos 1925 tarihli iskan müfettişlerinin raporuna göre Ordu merkez kazada Rumlardan metrûk Yolalan, Gürze ve Erdolan köylerinde hane inşa edilmek suretiyle iskân yapılabileceği ve yine Ermenilerden kalan üÇ köyde de 312 dönüm arazi olduğu ve hayvan yetiştirmeye uygun olduğu bildirilmiş, Gölköy kazasının iskâna uygun olduğu tespit edilmiştir. 1927 yılı itibariyle Ordu merkezde mübadillere 1.621 dönüm tarla 2.399 dönüm fındık bahÇesi 12 dükkân ve mağaza, 2 fırın, bir kahvehane tevzî olunmuştur. Arazi eksik alanlara buna karşılık 227 dönüm daha arazi verilerek Kasım ayı sonuna kadar iskân muamelesi tamamen bitirilmiştir. 4 hanede 35 nüfuslu gayri mübadile ise 32 dönüm tarla 25 dönüm fındık bahÇesi verilerek iskân edilmiştir. Merkez kazada Vilayât-ı
Şarkiyye mültecisi yoktur. Ordu merkez kazasında 360 hane, 197 mağaza, bir dükkân, 235 arsa varsa da harap ve tamire muhtaÇ olduğundan, 8.950 dönüm tarla ve 1.450 dönüm fındık bahÇesi Çoğunluğu köylerde ve muhtelif mahallerde olduğundan tevzî yapılmamıştır.


Fatsa kasabasında mübadillere hane verilmiş ayrıca 16 dükkân, 1 değirmen, 1 mağaza, 1.305 dönüm fındık bahÇesi, 141 dönüm tarla dağıtılmıştır. 3 gayri mübadil aileye 2 hane, 2 dükkân, 40 dönüm arazi verilmiştir. Yıl itibariyle kazada üÇ mübadil aile de henüz iskân emri gelmediğinden bulundukları yerde iskân edilmiştir. ünye kazasında 102 hanede 375 nüfus mübadil, 2 hane gayri mübadil ve 3 hane Vilayât-ı Şarkiyye mültecisi iskân edilmiştir. Mübadillere 102 hane verilmiş henüz iskân edilmeyen dört hane mülteciye de emlâk-ı metrûkeden hane verilerek iskân edilmiştir. ünye kazasında mübadillere 102 hane, 1 dükkân, 6.978 dönüm tarla ve 336 dönüm fındıklık tevzî edilmiştir.

Fatsa’da 3 mübadil, ünye’de 4 mülteci iskân olunmamıştır. İskân-ı âdîden noksan arazi verilmiş olanlara, arazisi mahkeme marifetiyle satılanlara altı kıtada 154 dönüm fındıklık ve 15 kıtada 166 dönüm tarla verilmiştir. Yıl itibariyle Ordu’da emlâk-ı metrûkeden 360 hane, bir dükkân, 3 fırın, 235 arsa, 197 mağaza, 8.950
dönüm tarla, ünye’de 69 hane, 32 dükkân, 3 fırın, 22 mağaza, 9.355 dönüm tarla ve 11 dönüm fındıklık hâlen tevzî edilmemiştir.


3.2.2.1.6. Sinop ve Karahisar-ı Şarkî

Sinop’ta da Giresun’da olduğu üzere mübadillerin şehrin iskelesinde yığılmaları sorun olmuştur. Sinop ve civarında nispeten az olan Rum mübadiller ve Yunanistan’dan kafilelerle iskeleye Çıkan Türk mübadiller kargaşanın büyümesine sebep olmuştur. Vekalet bu sebeple Sinop iskelesine mübadil getiren gemilerin ikinci bir yazıyı beklemeden hemen Rumları almasını böylece sıkışıklığın giderilmesini amaÇlamıştır. Yunanistan’dan gelen mübadillerin karaya Çıkış bölgelerinden olması sebebiyle Sinop’ta bölgeye gelen mübadil sayısı ile iskân olunan mübadil sayısı arasında farklılıklar bulunmaktadır. Mübadelenin başlamasından itibaren Sinop bölgesindeki Rumlardan boşalan yerlere iskân iÇin mübadiller getirilmeye başlanmıştır. iskân işinin yapılması esnasında hemen hane bulunması iÇin Rumların gönderilmesine Çalışılmış, Kavala, Lankaza ve NaslıÇ’tan gelen mübadiller iskân iÇin Sinop’ta toplanmıştır.

1.547 Rum göÇmenin bir an önce taşınması gereğini 1924 Mayıs’ında Mübadele İmâr ve İskân Vekaleti Atina’daki Türk Murahhası Heyetine bildirmiş, sevkiyatın gecikmesi üzerine Kayalar mübadilleriyle beraber gelecek olanların da iskânı iÇin Karahisar-ı Şarki’de ve Trabzon’da bulunan Rumlar ile beraber Sinop’ta toplanmış olan Rumların taşınması iÇin vapur istenmiştir. Hilâl-i Ahmer doktoru Haydar Bey’in raporuna göre, vilayet idaresi burada iskân edilmek üzere 2.500 civarında zanaatkâr ve balıkÇı istemiş, ancak bölgeye Sarışaban’lı varlıklı ÇiftÇi aileler gönderilmiştir. 1927 yılında Sinop merkezde 225, merkez köylerde de 437 mübadil, Gerze’de 195, Ayancık’ta 2 mübadil iskân edilmiştir. Geray’a göre mübadelenin bitirilmesi itibariyle vilayet dahilinde 225 ailede 920 mübadil iskân edilmiştir.

1927 yılı itibariyle Sinop merkez vilayette iskân edilen 225 mübadile 45 hane, 8 dükkân, 904 dönüm arazi, 900 zeytinlik verilmiştir. Ayrıca 60 nüfus mübadil de 8 haneye yerleştirilmiştir. Merkez köylerinde 102 hanede iskân olunan 437 mübadile 4.073 dönüm arazi 800 kiralık hane tevzî edilmiştir. Gerze kazasında 45 hanede iskân edilen 195 mübadile 784 dönüm arazi, 3 dükkân, 194 zeytin, 107 kiralık mesken verilmiş, Ayancık kazasında da bir hanede iki nüfus mübadile 60 dönüm arazi verilmiştir. Merkez vilayet mıntıkasında 36 hanede iskân edilen Yugoslavya milletinden mübadil varsa da bunlar göÇleri ile ilgili belgeleri gösteremediklerinden iskânları kabul edilmemiştir. Rum mübadillerden mesken ve arazi kalan Gerze kazasında 4.500 dönüm ekilebilir arazi, Boyabat kazasında biraz tamir ile iskâna hazır hâle getirilebilir durumda 10 hane ve 423
dönüm arazi, Ayancık’ta kiralık olmak üzere biraz tamir ile kullanılır hâle gelebilir 10 hane ve 1.227 dönüm arazi tespit edilmiştir. Yıl itibariyle Gerze’de 11 gayri mübadil, Boyabad’da 5 gayri mübadil iskân edilmemiştir. Ayrıca Ayancık’ta 10 dükkân, 1.227 dönüm tarla, Boyabad’da 10 dükkân, 423 dönüm tarla ve Gerze’de 4.500 dönüm tarla tevzî edilmemiştir.616 Karahisar-ı Şarkî vilayetinde gelen mübadiller toplamda 1.425 ailede 5.617 kişidir. 1924 Haziran’ı itibariyle vilayet’e 4.625 mübadil sevk edilmiştir.


Aynı yılın Temmuzu’na kadar 2.535 büyük ve 653 küÇük nüfustan oluşan göÇmen kafileleri köylere dağıtılmıştır. Mübadillerin taşınması esnasında Karahisar-ı Şarkî’de Selanik Kayalar kazasından gelen mübadiller iÇin burada toplanmış olan 2.000 civarındaki Rum’un hiÇ olmazsa bin civarındaki nüfusunun nakli istenmiş, bu nakliyat Sinop’ta toplanan Rum nüfus ile yapılmıştır. Merkez kazada 631 mübadil, 2 mülteci, Suşehri’nde 607 mübadil, 44 mülteci, Alucra’da 33 mübadil, 3 mülteci olmak üzere 1.271 mübadil, 49 mülteci iskân olunmuştur. Karahisar-ı Şarkî’de 217 mübadil, 41 mülteci, Suşehri’nde 5 mülteci, Mesudiye’de 83 mülteci olmak üzere toplam 217 mübadil ve 129 mülteci 1924 yılı itibariyle iskân olunmamıştır.
iskân olunan bu nüfusa Karahisar-ı Şarkî’de 20 hane, 6 dükkân, 25.318 dönüm tarla ve 48 dönüm bahÇe, Suşehri’nde 651 hane, 43.315 dönüm tarla ve 600 dönüm bahÇe, Alucra’da 36 hane ve 1.336 dönüm tarla olmak üzere 707 hane, 6 dükkân 69.969 dönüm tarla ve 648 bahÇe tevzî edilmiştir. Bunlardan başka Karahisar-ı Şarkî’de 2 hane, 2 arsa, 5 mağaza, Suşehri’nde 11.900 dönüm tarla, Kulhisar’da 19 hane, 2.954 dönüm tarla, Alucra’da 5 hane, 14 dükkân, 1 han, 2 değirmen, 1 fırın, 2.111 dönüm tarla, Mesudiye’de 13.000 dönüm tarla olmak üzere 26 hane, 14 dükkân, bir han, 2 değirmen, bir fırın, 5 mağaza, 2 arsa, ve 29.965 dönüm tarla tevzî olunmamıştır. Vilayete gelmiş olan 83 hane ve 426 nüfuslu İran mültecisi iskân talebinde bulunmadıkları iÇin bunlara hane ve arazi tevziâtında bulunulmamıştır.



3.2.2.2. Denizli, Aydın, Manisa ve Muğla Bölgesi

Bölge dahilinde bulunan Afyon ve Denizli mıntıkasında yaşanan en önemli sorun firarlar ve konut azlığı olmuştur. Her ne kadar Denizli ve Afyon’da Rum mübadilin az olması iskânın kolay olmasını sağlamış ise de, aileler bölgede durmamıştır. Manisa, Aydın ve İzmir’de ise evler, bahÇeler ve dükkânların yakılmış olması konut sorununa sebep olmuştur. Harîkzedeler ve Vilayât-ı Şarkiyye mültecileri kasaba ve köylerde kalan evleri işgal etmişlerdir. Bu durum üzerine vekalet numune köyler inşası ve tamirat sözleşmeleri gibi desteklerle konut sorununa Çözüm aranmıştır. Drama, Kavala ve Selanik havalisinden 4.000 tütüncü, 20.000 bağcı ve ÇiftÇi ile 40.000 zeytinci yerleştirilmesi kararlaştırılan bölgeye Grabena, NaslıÇ, Kesriye, Kavala, Siroz, Drama ve Florina’dan da mübadil gelmiştir.
İzmir, Manisa, Menteşe ve Denizli Çevresinden oluşan bu mıntıkada mübadeleye tâbi olan yerler; İzmir sancağının merkez, Nif, Karaburun, Kuşadası, Çeşme, Tire, ödemiş, Urla, Bayındır, Seferihisar ve Bergama kazaları ile Seydiköy, Torbalı, Bornova, Değirmendere, Kızılcadağ, Bozgan, KüÇükbahÇe, SelÇuk, Davudlu, AlaÇatı, Barbaros, Hatay, Perge, Kalasun, Balaban yolu, GülbahÇe, FoÇa-i cedid, Aliağa Çiftliği, Kaz tepe, Dikili, Çandarlı, Ayazmend, Reşadiye, Kurtluk, Mescid ve Meşelik nahiyeleri, Aydın sancağının merkez, Nazilli, Bozdoğan, Söke, Çine ve Karacasu kazaları ile Eminâbâd, Sarıca, Kuyucak, Sultanhisar, Yeni Pazar, Akköy, Bağarası ve Dumancı nahiyesi, Manisa (Saruhan) sancağının merkez, Turgutlu, Alaşehir, Kula, AkÇaşehir, Salihli, Gördes, Demirci, Eşme, KırkağaÇ ve Soma kazaları ile Palamut, Dağmarmara, İneköy, Selendi, Gölmarmara, Adala, Borlu, Güre ve Gelenbe nahiyeleri, Karasi sancağının Sındırgı kazası ve GölÇük nahiyesi, Denizli sancağının merkez, Tavas, Buldan, Sarayköy, Çal ve Şarkî KaraağaÇ kazaları ile Honaz, Kale-i Tavas, Gönen, Baklan ve İzle nahiyeleri, Muğla sancağının merkez, Milas, Fethiye, Köyceğiz, Bodrum ve Marmaris kazaları ile Ula, Bozüyük, Diğerâbâd, Kavaklıdere, ören, Güllük, Kadırga, Selimiye, Kaya, Eşen, üzümlü, Dalaman, Karaâbâd, Bozburun, Reşadiye ve Süleymaniye nahiyeleri, Kütahya sancağının Uşak, Gediz, Simav ve Tavşanlı kazaları ile Banaz, Ulubey, Karahallu, Şabhâne ve Dağardı nahiyeleri, Afyon Karahisar sancağının Sandıklı, Çivril ve Dinar kazaları ile Baladlı nahiyesinden oluşmaktadır.
621 İskân TarihÇesi, s.18; YALÇIN, a.g.e., s. 225.


3.2.2.2.1. Manisa

Yunan ordusunun Çekilmesi esnasında taş üstünde taş bırakılmayan Manisa, Aydın vilayeti dahilindeki en sorunlu bölge olmuştur. Bölgede kalan Rum ve Ermeniler, Yunan orduları ile beraber Çekilmeleri esnasında bütün evlerini yakmış, bağları bozmuş ve ateşe vermiştir. Vekalet, mübadillerin bölgeye iskânı sırasında fuzulî işgaller, harîkzedeler, mülteciler ve bunların yağmaları ile uğraşmıştır. Alelacele bir hanede iskân olan mübadiller bozulmuş tarla ve bahÇelerle baş başa kalmıştır. Vekalet bu sorunu numune köyler inşası ve tarım aleti tohumluk gibi yardımlara Çözmeye Çalışmıştır. Manisa’da 3.662 hanede 15.468 mübadil iskân edilmiştir. 1926 Kasımı’na kadar Manisa vilayetine bağlı Turgutlu kazasında, 388 aile mübadil, 120 aile gayri mübadil, 5 aile lteci, Alaşehir’de 219 aile mübadil, 75 gayri mübadil, 6 aile mülteci, KırkağaÇ’ta 875 aile mübadil, 170 gayri mübadil 2 aile mülteci, Soma’da 398 aile mübadil, 60 aile gayri mübadil, 7 aile mülteci, Akhisar’da 867 aile mübadil, 180 aile gayri mübadil, 20 aile mülteci, Kula’da ve merkez vilayet kazasında 465 aile mübadil, 450 aile gayri mübadil, 30 aile mülteci olarak toplam 8.847 aile mübadil ve 1.075 gayri mübadil ve 80 aile mülteci iskân edilmiştir. iskân bölgelerinden biri olan Manisa vilayeti ve Çevresinde iskân muameleleri Manisa valisinin raporuna göre, 1928 yılı sonu itibariyle tamamlanmıştır.

Manisa vilayetinin genelinde bu mübadillere toplamda 2.349 ev, 155 dükkân, 423 arsa, 45.572 dönüm tarla, 22.893 dönüm bağ ve 798 dönüm bahÇe verilmiştir. 1926 yılı itibariyle Manisa’nın kazalarında ise, Turgutlu kazasında 28 hane, 4 dükkân 5.100 dönüm bağ, 450 dönüm bahÇe, 3.600 dönüm tarla,adet zeytin ve Alaşehir’de 18 hane, 15 dükkân, 200 arsa, 3.100 dönüm bağ, 115 dönüm bahÇe, 1.500 dönüm tarla 900 adet zeytin, KırkağaÇ kazasında 400 hane 1 dükkân 1 fırın, 4 arsa, 2 değirmen, 450 dönüm bağ, 103 dönüm bahÇe, 5.500 dönüm tarla, 15.000 adet zeytin, Soma’da 150 hane, 10 dükkân, 2 mağaza, 2 değirmen, 450 dönüm bağ, 300 dönüm bahÇe18.000 dönüm tarla, 20.000 adet zeytinlik, Salihli’de 38 hane, 2 dükkân, 1 fırın, 3 arsa, 1 değirmen 20.000 dönüm bağ, 38 dönüm bahÇe, 4.400 dönüm tarla, 300 adet zeytinlik, Akhisar’da 900 hane, 12 dükkân, 2 kahve hane, 2 fırın, 2 mağaza, 1155 arsa, 1yağ hane, 1 değirmen, 70 dönüm bağ, 366 dönüm bahÇe, 12.600 dönüm tarla, 10.300 dönüm zeytinlik, Kula’da 8 hane 300 dönüm tarla, Merkez vilayette 2.644 hane, 37 dükkân, 5 mağaza, 2 kahve hane, 7 fırın, 2 yağ hane, 1 fabrika, 6 değirmen, 4.050 dönüm bağ, 2.250 dönüm bahÇe, 30.400 dönüm tarla, 50.946 ağaÇ zeytin, 1.000 dönüm mera verilerek 1926 yılı itibariyle toplam 4.186 hane, 85 dükkân, 48 kahve hane, 10 mağaza, 1 han, 11 fırın, 15 hamam, 3 yağhane, 1 fabrika, 22 değirmen,44.800 dönüm bağ, 3.172 dönüm bahÇe, 87.700 dönüm tarla, 106.146 adet zeytinlik, 10.000 dönüm mera verilmiştir.

Manisa’ya gelen mübadillerden bir kısmı evlere yerleştirilmek üzere tamamen iskân olmuştur. Yine 1926 yılında Balkan Harbi’nden sonra gelenlerden Turgutlu’da 310 aile mübadil, 200 aile gayri mübadil, 10 aile mülteci, Alaşehir’de 200 aile mübadil, 100 gayri mübadil, 15 mülteci, KırkağaÇ’ta 400 mübadil, 300 gayri mübadil, 10 aile mülteci, Soma’da 300 mübadil, 150 gayri mübadil, 5 mülteci, Salihli’de 500 mübadil, 200 gayri mübadil, 10 mülteci, Akhisar’da 1.000 mübadil, 600 gayri mübadil, 20 mülteci, Kula’da 10 mülteci, merkez vilayetin ve köylerinin 3000 mübadil, 700 gayri mübadil, 1200 mülteci ve Lozan muahedesinden sonra gelenler 5.700 aile mübadil, 2.250 aile gayri mübadil, 200 aile mülteci iskân olunmamıştır. Ayrıca Alaşehir’de muhacirlerin yerleştirilmesi iÇin baraka inşası yoluna gidilmiş, bunun iÇin de vekaletten yardım istemiştir.

Manisa’nın kazalarında 1926 yılı itibariyle henüz dağıtımı yapılmamış emvâl-i metrûke de bulunmaktadır. Bu emvâlden Turgutlu’da 300 aileye 3 değirmen, 200 dönüm bağ, 1500 dönüm tarla 300 ağaÇ zeytin, Alaşehir’de 400 aileye 200 dönüm bağ, 3000 dönüm tarla, 500 ağaÇ zeytin, KırkağaÇ’ta 10 dükkân, 100 Aileye 300 dönüm bağ, 1000 dönüm tarla, 1510 ağaÇ zeytin, Soma’da 510 aileye 20 dükkân, 1 değirmen, 400 dönüm bağ, 1000 dönüm tarla, 1000 adet zeytin, Salihli’de 50 aileye 1000 dönüm bağ, 2000 dönüm tarla, 300 adet zeytin, Akhisar’da 10 hane 1000 dönüm bağ, 2000 dönüm tarla, 1000 adet zeytin ağacı, 2850 dönüm mera, Kula’da 40 hane, 20 dükkân, 200 dönüm bağ, 700 dönüm tarla, Merkez vilayet ve köylerinde 5 hane, 7 dükkân, 1 mağaza, 3 bahÇe, 1 fabrika, 1 değirmen, 600 dönüm bağ, 21.500 dönüm tarla, 11.400 zeytin, 30.500 dönüm mera, Demirci ile Eşme kazalarının muhtelif köylerinde 6000 dönüm tarla mevcuttur. Muhacirlerin burada şimdiye kadar iskân edilmemesinin sebebi, Çoğunluğunun yardıma muhtaÇ olmamaları, incelemeleri biten köylerin raporlarda bildirilmemesidir.

4 Kasım 1926 tarihli rapora göre Manisa’ya gelen Vilayât-ı Şarkiyye mültecileri, iskân talep etmemeleri ve memleketlerine dönmekte ısrar etmeleri yüzünden ayrıca hane sayısının da yetersizliğinden dolayı iskân edilememiştir. 9 Ocak 1927 itibariyle 5.700 mübadil, 2250 gayri mübadil muhacirînin iskân edilmeleriyle şahsi müracaatlarına göre bin aile kadarı iskân edilmiştir.
Bu muhacirlerin Balkan Harbi’nden Lozan Antlaşması’na kadar geÇen süre zarfında gelenlerden olduklarından bunların iskânları kanuni olmamıştır. Ancak masraflarını karşılayabilenlerin iskânlarına 1927 yılı Mayıs ayına kadar izin verilmiştir. Lozan Antlaşması’ndan sonra gelen muhacirlerden iskâna tâbi tutulmayan muhacir kalmamış, Balkan Harbi’nden sonra gelmiş mübadiller ve gayri mübadillerden henüz iskân olmayanların tamamen iskânları iÇin yıl iÇinde bitirilmeye Çalışılmıştır.

3.2.2.2.2. Denizli ve Afyon

İskân mıntıkası itibariyle Denizli ve Afyon Rum nüfusun nispeten az olduğu şehirlerdir. Rumlar genelde şehir ve kasabalarda olduğundan ve fazla tahrip edilmediğinden dağıtımı kolay olmuştur. Her iki şehirde de yaşanan konut sıkıntısı vekalet tarafından barakalar getirtilerek Çözülmeye Çalışılmıştır. iskân muamelesi gören bütün mübadillere tavziât yapılmış ise de,mübadillerin Çoğunluğu firara ederek özellikle İzmir ve civarında bulunan akraba yanına gitmiştir. Denizli ve Çevresine Kavala, Grabena, Drama ve Florina civarından 181 gelen mübadiller iskân edilmiştir. Kavala ve Grebena civarından mübadeleye tâbi tutulan mübadiller Denizli merkezde, yine Grebena’nın Hisarlı ve Veraşno köylüleri Honaz’da, Florina’dan gelen mübadillerin Sarayköy merkez’e ve Drama’lı mübadillerde Çal’da iskâna tâbi tutulmuştur.

Denizli vilayetinde toplam olarak 400 hanede 1.740 mübadil iskân edilmiş, 193 ev, 141 dükkân, 14.511 dönüm tarla verilmiştir. Ancak hem ulaşılabildiğimiz arşiv kayıtlarında, hem de diğer verilerden elde ettiğimiz tam iskân olunan mübadil sayısında farklar bulunmaktadır. Bu farkta iskân edilmesi iÇin gönderilen fakat bölgede durmayarak başka yerlere giden mübadillerin etkisinin olduğu muhakkaktır. Bu sebeple yıl itibariyle iskân sonuÇlarını vermekteyiz. 1926 itibariyle Denizli ve kazalarında, toplam 528 mübadil, 82 gayri mübadil ve 62 Vilayât-ı Şarkiyye mültecisi olmak üzere merkezde 416 mübadil, 66 gayri mübadil ve 10 Vilayât-ı Şarkiyye mültecisi, Sarayköy kazasında 74 mübadil, 16 gayri mübadil ve 52 Vilayât-ı Şarkiyye mültecisi, Çivril’de 35 mübadil, Garbî KaraağaÇ’ta 3 mübadil iskân edilmiştir.

1926 yılı itibariyle iskânları yapılan bu mübadillere Denizli merkezde 320 hane, 25 dükkân, bir değirmen, 2 fırın ve 6 mağaza ile 890 dönü tarla, 154 dönüm bağ, 1.658 dönüm bahÇe, Sarayköy kazasında 78 hane, 2 dükkân ile 177 dönüm tarla, 84 dönüm bağ, 198 dönüm bahÇe ve 334 dönüm zeytinlik, Çivril’de 2 hane ve bir dükkân ile 750 dönüm tarla, Garbî KaraağaÇ’ta 3 hane ve 100 dönüm tarla, olmak üzere 403 hane, 28 dükkân, bir değirmen, 2 fırın, 6 mağaza ile 1.317 dönüm tarla, 238 dönüm bağ, 1.856 dönüm bahÇe ile 334 dönüm zeytinlik verilmiştir.

1926 yılı itibariyle Denizli ve kazalarında iskân hakkı bulunan mübadil, gayri mübadil ve mültecilerin hepsi iskân olunmuştur. Ancak arazi tevzî komisyonlarının yevmiyelerinde yaşanan gecikmeler, tevzî edilen arazilere kıymet biÇilememesi, vilayet dahilindeki mübadil, gayri mübadil ve mültecilerin yardıma muhtaÇ olup olmadıklarının belirlenememesine sebep olmuştur. Denizli vali vekilinin 11 Kasım 1926 tarihli raporuna göre, Denizli’de 22 gayri mübadil, Çivril’de 14 gayri mübadil olmak üzere 36 kişi arazi ve hane tevziâtı bitirilmediğinden bulundukları yerde iskân olunmuştur. Ayrıca Denizli’de 12 hane Vilayât-ı Şarkiyye mültecisinin nereden ve ne zaman geldikleri tespit edilemediğinden evvelce bulundukları yerde tutulmuş ancak arazi verilmemiştir. Bununla birlikte Denizli’de 10 dükkân, 4 değirmen, 2 fabrika ve 4 mağaza, Sarayköy’de 8 dükkân bir değirmen, bir fırın ile 317 dönüm tarla, Garbî KaraağaÇ’ta bir dükkân, 2 değirmen ile 10.553 dönüm tarla, Tavas’ta 2 dükkân ile 2.150 dönüm tarla ve 67 dönüm bağ, Çal’da 7 hane, 5 dükkân, bir değirmen ile 655 dönüm tarla, 18 dönüm bağ ve 16 dönüm bahÇe, Çivril’de 12.000 dönüm ve Buldan’da 904 dönüm tarla yıl itibariyle tevzî olunmamıştır. Merkezde bulunan mübadillere hemen arazi dağıtılmış, Sarayköy ve Çivril kazalarında bulunan mübadillere tevzî edilecek arazi ile Şamlu Çiftliğinin dağıtımının tamamlanması iÇin gerekli 1.000 Liranın havalesiyle 1926 yılı Kasım’ı sonuna kadar iskân işleri sona ermesi vali vekilince bildirilmiştir.


Afyon ve Çevresinde ise mübadil, gayri mübadil ve mültecilerin toplamında Afyon’da 2.010, Bolvadin’de 30 ve Sandıklı’da 2 kişi olmak üzere 2.042 kişi iskân iÇin sevk edilmiştir.İskân iÇin sevk edilen nüfusa Afyon’da 201 hane, 16 dükkân, bir mağaza, 1.750 dönüm tarla, 69 dönüm bağ ve 11 dönüm bahÇe, Bolvadin’de 24 hane, 1.108 dönüm tarla ve Sandıklı’da 170 dönüm tarla verilmiştir. 1926 yılı itibariyle Afyon’da güney mültecilerinden 8 hane iskân iÇin baş vurmuşlar oturdukları yerde iskân edilmişlerdir. Bolvadin’de mültecilerden 13 hane iskân olmak istemediklerinden iskânları yapılmamıştır. Afyon Valisi Ethem Bey’in raporuna göre, Afyon’da 20 hane ve muhtelif köylerde ve ayrı ayrı olmak üzere 800 dönüm tarla, ve gerekli hâllerde kullanılmak ve şahsi başvurularda kullanılmak üzere Kolordu garnizonundan temin edilen yerler ve 10 civarında harap hane iskân iÇin hazır bulundurulmuştur. Geray’a göre, Afyon’da mübadele sonu itibariyle 109 haneden 358 kişi iskân edilmiş, bunlara 74 ev, 3.472 dönüm tarla, 58 dönüm bahÇe verilmiştir.


3.2.2.2.3. Muğla
Mübadele yapılacağının duyulduğu zaman Rodos, İstanköy, Girit ve hatta Midilli adasından kendi imkânlarıyla Muğla sahillerine Çıkan mübadiller Türkler gibi Rumlar da aynı şartlarda adalara Çıkmıştır. Muğla’da yaşanan en büyük sorun bu mübadillerin firarları olmuştur. Muğla merkez, Milas, Marmaris,Bodrum, Fethiye ve Köyceğiz’i kapsayan bölgenin iskânı ile ilgilenecek olan Mübadele,İmâr ve İskân Komisyonu, 15 Ocak 1924’te Kaymakam başkanlığında hükümet görevlileri ve eşraftan oluşan azalarıyla beraber göreve başlamıştır.
Muğla’ya gelen 3.382 mübadil göÇmen, yoğun olarak Bodrum, Milas, Fethiye ve merkezde iskân edilmiştir. Buna göre; Bodrum’a İstanköy’den 1928-1931 yılları arasında 158 haneden 673 kişi, Rodos’tan 17 haneden 63 kişi, Girit’ten 88 haneden 379 kişi ve Gümülcine’den bir hanede dört kişi ile 264 haneden toplam 1.119 kişi iskân edilmiş, bunlardan 164 haneden 752 kişi tarım bölgelerine, 100 haneden 367 kişi ise şehir merkezine yerleştirilmiştir.


İstanköy’den gelen mübadillerden 99 haneden 453 kişi tarıma uygun yerlere, 59 haneden 220 kişi
şehre, Rodos’tan gelen 6 haneden 25 kişi tarım bölgesine, 11 haneden 38 kişi şehre, Girit’ten gelen 58 haneden 270 kişi tarım bölgesine, 28 haneden 104 kişi şehre ve Gümülcine’den gelen bir haneden dört kişi tarıma uygun yerlere yerleştirilmiştir. Ayrıca Muğla genelinde terk edilmiş olan evlerin tamirinde Çalıştırılmak üzere usta olanların bölgeye iskanlarının yapılması istenmiştir.
Köyceğiz ve Marmaris bölgesine fazlaca bir göÇmen yerleştirildiğini görmemekteyiz. Çünkü bu bölgelerin arazilerinin büyük bir kısmı özel mülkiyet ve vakıf arazileridir. Muğla bölgesinde Osmanlı döneminden kalma yaklaşık 60 civarında vakıf bulunmaktadır. Bundan dolayı tarım arazilerine göÇmen fazlaca yerleştirilememiştir
.

Muğla’da Rum’ların yoğun yaşadığı bölge Fethiye’dir.Ancak Köyceğiz ve Marmaris bölgesindeki gibi bu bölgenin de arazisi vakıf arazilerini kapsamaktadır. Buna rağmen gayrimüslimlerin terk ettiği mallar,antlaşma gereği gelen göÇmenlere verileceğinden dolayı bu bölgeye de başlangıÇta Rodos’tan 250 hane yerleştirilmesi kararlaştırılmıştır. Ancak 27 Haziran 1926 yılında Fethiye’de meydana gelen depremde metrûk malların büyük bir kısmı harap olmuş, bunlardan 1928 yılında ancak 10 hane göÇmenlere verilmiştir. Geray’a göre mübadelenin son bulması itibariyle bölgede toplamda 647 ailede 2.401 mübadil iskân edilmiş, bunlara 641 ev, 99 dükkân, 27.040 dönüm tarla ve 89 dönüm bahÇe verilmiştir.
Muğla merkez kazada da, 1924-1929 yılları arasında 25 hanede 93 kişi tarıma uygun yerlerde, üÇ hanede altı kişi şehirde olmak üzere 28 hanede 98 kişi iskân edilmiştir. Merkezi Yunanistan’dan gelen 25 hanede 80 kişinin 22 hanede 79’u tarım bölgesine bir haneden bir kişi de şehre, İstanköy’den gelen iki hanede on kişi ve Midilli’den gelen bir haneden üÇ kişi tarım bölgelerine, Sakız’dan gelenbir haneden bir kişi ile Rodos’tan gelen bir haneden dört kişi şehre yerleştirilmiştir. Tarım bölgelerine yerleşenler yoğun olarak Yatağan’a bağlı Cazgırlar, Bencik ve yakın köylere yerleştirilmiştir.


Milas kazasında ise,Adalardan Rodos’tan 3 hanede 11 kişi, Midilli’den 2 haneden 10 kişi, Girit’ten 9
haneden 39 kişi, İstanköy’den 53 haneden 208 kişi ile Yunanistan ana karasında,Selanik’ten 5 haneden 27 kişi, Yanya’dan 123 haneden 486 kişi, Kavala’dan 11 haneden 42 kişi, Drama’dan 2 haneden 5 kişi, Grebene’den 1 haneden 4,üsküp’ten 20 haneden 63 kişi, Priştina’dan 3 haneden 8, Girye ve Tikveş’te 1’er haneden 2’şer, Manastır, Razlık ve Sırat’tan 1’er haneden 4’er, Osmaniye ve İstip’ten 1’er haneden 3’er, Köprülü’den 2 haneden 8 ve Kırcaova’dan 1 haneden 5 kişi olmak üzere toplam 535 haneden 2.165 kişinin 308 haneden 1.638’i tarım alanlarında, 153 haneden 533’ü şehirde iskân edilmiştir. Yoğun olarak İstanköy’den gelenlerden olmak üzere adalardan gelen ailelerden 24 hanede 82 kişi şehirlere yerleşmişken Yunanistan’dan gelen haneden 18 hanede 78 kişi şehre
yerleşmiştir.


Muğla ve kazalarına muhtelif tarihlerde mübadiller hem Türk vapurları ile hem de kendi imkânlarıyla tuttukları kayıklarla gelmiş, ancak bunların bir kısmı firar gibi sebeplerle bölgeye yerleşememişlerdir. 1922-1923 yıllarında Bodrum kazasına Girit’e bağlı Kandiye’den 976 muhacir gelmiş ancak bunların
770 kişisinin bir kısmı firar bir kısmı vefat etmiş veya taahhütnâme vererek akrabasının yanına yerleşmiştir. Bunlardan başka vekaletin kararıyla da kazaya gelerek yerleşen muhacirlerde olmuştur. Bodrum kazasına yerleşmeyen 770 nüfusun 396’sı vekaletin gönderdiği talimatname ve İzmir İskân Komisyonu’nun yeni talimatnamesi gereğince Kemal Paşa kazasında iskân edilmiş, 15’i 29 mart 1924, 4’ü 12 Mayıs 1924 tarihlerinde yine İzmir İskân Müdiriyeti’nce Çekilen telgrafnâme gereğince iskân edilmiş, 16’sı muhtelif tarihlerde firar etmiş ve 6’sı da vefat etmiştir. kalan 206 mübadile kendi vasıtalarıyla gelen 20 kişi ile firar ederek kazaya gelen 25 kişiye İzmir müdüriyeti kararıyla gelen 22 kişi eklenerek toplam 273 mübadil iskân olunmuştur. Vekalet kararıyla gelen mübadillerden ikisi Söke’ye firar etmiş, ayrıca bu dönemde gelen 401 nüfusta Tire’ye yerleştirilmiştir. Mübadillerin dağıtımı sırasında ihtiyaÇla da göz önünde bulundurulmuştur. Mesela İzmir İskân ve İmâr Müdiriyeti’ne yazılan bir yazıyla Muğla’da bulunan emvâl-i metrûkenin hem tamir edilmesi hem de bina inşası iÇin bölgeye gelen mübadillerden yapı ustası olanların gönderilmesi istenmiştir.


3.2.2.2.4. Aydın
Aydın ve civarı kasaba ve köylerde Rum köylerinin Çoğu boşaltılmış ancak evlerin neredeyse tamamı yakılıp yıkılmıştır. Yunan ordusuyla beraber kaÇmak zorunda kalan Rumlar götüremedikleri eşyalarını evlerinin iÇinde toplayıp yakmışlardır. Emvâl-i metrûkun hâli iskân işindeki en büyük sorun olmuştur.Firarların da yaşandığı bölgede sağlam olan emvâl-i metrûke hemen iskân edilen mübadiller küÇük kafileler hâlinde dağıtılmıştır.
Bu durum bölgede iskân işlerini zorlaştırmıştır. Arşivde yaptığımız Çalışmada da Aydın genelinde Nazilli, Çine ve Gülyalı kazaları ile bunlara bağlı köy ve nahiyeler ile ilgili bilgilere ulaşılmıştır.
Aydın’ın Nazilli kazasında merkez kazada Rumeli’nin Grabene kazasından 60 nüfuslu 16 aile, Florina kazasından 43 nüfuslu 9 aile, Pravişte kazasından 24 nüfuslu ve Kavala’dan 19 nüfuslu 5’er, Limni adasından 12 nüfuslu 4, Selanik’in Yenice-i Vardar kazasından 2 nüfuslu 1, Kayalar kazasından 20 nüfuslu 6,Vodina’dan 2 nüfuslu 1, Selanik merkezden 13 nüfuslu 4, Serez’den 12 nüfuslu 3,Kılkış’tan 5 nüfuslu 1, Yanya’dan 13 nüfuslu 4, SerkeÇe’den 10 nüfuslu 3,Demirhisar’dan 3 nüfuslu 1 ile adalardan Midilli’den 2 nüfuslu 1 ve Girit-Kandiye’den 15 nüfuslu 3 aile mübadil ile Kozana’dan 9 nüfuslu 4, DedeağaÇ’tan 9 nüfuslu 2, PetriÇ’ten 7 nüfuslu 2, Karacaova’dan 5 nüfuslu 2, İstanbulî adasından 3 nüfuslu 1, Pirlepe’den 7 nüfuslu 2, Gümülcine’den 4 nüfuslu 1,Priştine’den 4 nüfuslu 1 olmak üzere toplam da 255 nüfuslu 69 aile mübadil ve 48 nüfuslu 15 aile gayri mübadil iskân edilmiştir.646 Bu ailelere 310 dönüm tarla, 285 dönüm bahÇe, 838 zeytin, 39 hane, 30 kıta arsa ve 6 dükkân verilmiştir.


Nazilli kazasına bağlı Eryaz kasabasında da Zilhova’dan 2 nüfuslu 1 mübadil aile ve Kozana’dan 24 nüfuslu 6 aile yerleştirilmiş, bunlara da 278 dönüm tarla ve 1 hane verilmiştir. Çine nahiyesi merkezine Rumeli’nin Grabine kazasından 114 nüfuslu 26, Zilhova kazasından 20 nüfuslu 5, Avrethisar kazasından 3 nüfuslu 1, Yenice-i Vardar kazasından 5 nüfuslu 1, Kayalar kazasından 3 nüfuslu 1, Sakız adasından 3 nüfuslu 1, PetriÇ kazasından 3 nüfuslu 1, Kozana kazasından 24 nüfuslu 7, DedeağaÇ kazasından 3 nüfuslu 1,Karacaova’dan 2 nüfuslu 1 ve Tikveş kazasından 2 nüfuslu 1 olmak üzere toplam 183 nüfus ve 46 aile mübadil ve gayri mübadil iskân edilmiştir. Bu ailelere 528 dönüm tarla, 247 dönüm bahÇe, 1.500 zeytin, 15 hane, 31 hane arsası, 19 baraka verilmiştir. KüÇük nahiyesinde ise, Selanik merkez Yüncüler kasabasından 5 nüfuslu 1, Yenice vardar kazasından 2 nüfuslu 1, Vodina’dan 3 nüfuslu 1 mübadil aile ile, Kozana’dan 42 nüfuslu 12, PetriÇ kazasından 2 nüfuslu 1, Gülyalı kazasından 6 nüfuslu 1, Köprülü kasabasından 4 nüfuslu 1, İskeÇe’den 9 nüfuslu 3, Mustafa Paşa kazasından 3 nüfuslu 1 gayri mübadil aile olmak üzere toplam 22 aile ile 76 nüfus iskân edilmiş ve bunlara 245 dönüm tarla, 5 dönüm bahÇe, 18 zeytin, 3 kıta hane, 2 kıta hane arsası verilmiştir.

Nazilli kazasına bağlı Sultanhisar nahiyesinde de Rumeli’nin Grabine kazasından 20 nüfuslu 4, Kozana’dan 2 nüfuslu 1, Kumanova kasabasından 4 nüfuslu 1, Priştine’den 4 nüfuslu 1, DedeağaÇ’tan 2 nüfuslu 1 aile iskân edilmiş bunlara da 20 dönüm tarla, 69 dönüm bahÇe, 570 zeytin, 1 hane, 3 hane arsası, 1 mağaza verilmiştir. Sultanhisar nahiyesine bağlı Halvetli köyünde de Grabine kazasından 12 nüfuslu 3 aile mübadil ile Kozana’dan 4 nüfuslu 1 gayri mübadil aile iskân edilmiş bunlara 20 dönüm tarla, 41 dönüm bahÇe, 228 zeytin, 2 hane ve 2 hane arsası verilmiştir. Aynı nahiyenin Eskihisar köyünde de Grabine’den 4 nüfuslu 1 aile, 6 dönüm tarla, 150 zeytin, 1 hane verilerek, MalkoÇ köyünde de Kozana’dan 8 nüfuslu 1 aile de 8 dönüm bahÇe, 130 zeytin ve 1 hane verilerek iskân edilmiştir. Aydın vilayetinde 2.264 aile ve 8.312 mübadil iskân edilmiş,bunlara 1.893 ev, 201 dükkân, 144 arsa, 97.256 dönüm tarla ve 12.466 dönüm bahÇe verilmiştir.

3.2.2.3. Bursa ve Balıkesir Bölgesi
Bursa ve Balıkesir, Rum ve Ermeni nüfusun yoğun olarak yaşadığı bölgelerden olmuştur. Ticari zenginlikleri Ayvalık ve Bursa gibi şehirleri Çekim merkezi yapmıştır. Bu sebeple iskân mevzuatının en sık uygulandığı bölge olmuştur. Bölge Osmanlı Devleti döneminde de Balkan Savaşları sonucunda yurtlarını terk eden göÇmenlerin iskân sahası olmuştur. Bölgede Yugoslav,Arnavut, Boşnak göÇmenlerin yanı sıra Kafkas göÇmenleri ve Vilayât-ı Şarkiyye mültecileri de iskân olunmuştur.

Bursa ve Balıkesir bölgesi olarak tasnif edilmiş olan bölgede Çanakkale,Edirne, Gelibolu, Çatalca, Bilecik, İzmit ve Eskişehir’e bağlı köy, kaza ve da yerleşimler bulunmaktadır.
Mübadele gereğince Midilli, Girit ve diğer adalardan 30.000 ÇiftÇi ve bağcı ile 20.000 zeytincinin yerleştirilmesi plânlanan bölgede mübadeleye dahil yerler; Çanakkale sancağının Ezine,BayramiÇ ve Ayvacık kazaları ile Kumkale, Geyikli, Külahlı ve KüÇükkuyu nahiyeleri, Karesi sancağının Edremit, Ayvalık, Erdek ve Burhaniye kazaları ile Ağuniye, Cunda, Marmara, Paşa limanı ve mrozâbâd nahiyeleri, Edirne vilayetinin Burgaz kazası ve Dikili, Çandarlı, Ayazmend nahiyeleri, Gelibolu sancağının merkez, Eceâbâd, Keşan, İpsala, Şarköy ve Enez kazaları ile Yerlisu,Mecidiye nahiyeleri, Bilecik sancağının merkez, Söğüt, İnegöl ve Yenişehir kazaları ile Göl pazarı, Yarhisar, Osmaneli, Pazarcık, Küplü, Bozöyük, İnönü,Mihalgazi, Yenice ve DomaniÇ nahiyeleri, Çatalca sancağının merkez, Silivri ve Büyük Çekmece kazaları ile Karacaköy nahiyesi, İzmit sancağının merkez,Yalova, Karamürsel, Geyve, Adapazarı, Kandıra ve İznik kazaları ile BahÇecik,Derbend, Akhisar, Taraklı, Karasu, Akyazı, Sapanca, Şahinler, Kaymaz ve AkÇaova nahiyeleri, Eskişehir sancağının merkez ve MihalıÇÇık kazası, İstanbul sancağının KüÇük Çekmece, Gökyüze, ömerli, Abdurrahman Gazi ve Şile kazaları ile Mahmud Bey, Darıca, Mollafenari, Hasköprü, Mahmut Şevket Paşa,AlaÇalı, Ağva, Değirmen Hisarı, Kemerburgaz, Rumeli Feneri nahiyeleri, Karesi sancağının Erdek, Bandırma ve Gönen kazaları ile Marmara, Paşa limanı, Edincik,Manyas, Kapıdağı, Sarıköy nahiyeleri, Aksaray Sancağı’nın merkez ve KoÇhisar kazaları, Hüdavendigar Vilayetinin merkez, Gemlik, Orhangazi, Mudanya,Kirmastı ve Orhangazi kazalarından oluşmaktadır.

3.2.2.3.1. Bursa
Bursa Vilayeti’ne yoğun olarak Makedonya olmak üzere Yunanistan’ın bütün bölgelerinden mübadil gelmiştir. Makedonya kazalarından olan Drama,Vodina, Kılkış, Yenice Vardar, Sarışaban, Kozana, Lankaza, Serez, Kayalar,Florina ve Girit bölgelerinden gelen göÇmen akışı 1924 yılında daha yoğun
olmuştur. Lankaza’nın Sufa, GırmıÇ, Çalı, Kavak, Yaykın, Nude, Pazarlı, Uğurlu,Dündar ve Çirnal köyleri Müslüman ahalisi, Drama’nın Ormanlı, Şipşa,Mahallecik, Kurtalar, Raviga, Lişan, PepeleÇ, PirseÇen, Nevrekop, aşağı ve yukarı Hocalar ve Kırlar köyü Müslüman ahalisi, Vodina’nın Karahamza, Mescidli,Vinyane, Oslof ve Lipor köyleri, Serez’in Demirhisar, Kınalı, Argumutlu ve Setepetke, Kılkış’ın Çokolova, Poroya, Çirnal, DavutÇa, Sendikli, Perhavlı ve Harbır köyleri ile birlikte yine Florina, Karaferye, Kayalar ve Sarışaban gibi Müslümanların yoğun olduğu yerlerden ve Girit’in Hanya ve Kandiye’ye bağlı Melesis, Garipa, Abağlı, Kalafori ve Kalivşa köylerinden mübadiller Bursa ve civarına iskân olunmuştur.


Bursa vilayetinde mübadelenin başlamasıyla birlikte Mustafa Necati Bey’in vilayetlerden istediği rapora göre Rumlardan kalan emvâl-i metrûke raporla bildirilmiştir. Bursa valisinin vekalete gönderdiği 1924 Şubat’ında yazıda,vilayet dahilinde KılıÇ, SaraÇ, Çalkara, Muradlı, Hisarlık, Terkemiş, Kuldağı,Demirhanlar, Marmaracık ve Reşadiye isimli Ermenilerden metrûk birÇok köyün yanında oturacak hiÇ hane bulunmayan Rum köylerinin de bulunduğu bildirilmiştir. Bu köylere şimdiye kadar mübadil nakledilmediği, Rum köylerinde de tamir yoluna gidilmediği bildirilmiş, gelen mübadiller civardaki İslâm köylerine yerleştirilmiş, havaların müsait olduğu bir vakitte tamir işine girilebileceği bildirilmiştir. Bursa vilayetinin İnegöl kazasında da iskân müsait hane bulunmamasına rağmen bu hanelerin iskâna uygun hâle getirilebilmesi iÇin 119.250 Liraya gereksinim duyulmuştur. Kaza mıntıkasında bulunan Yenice nahiyesi merkezinin 1.000 ve civardaki Ermeni köylerinin 500 haneden ibaret olması, verimli toprağı ve sulak arazisiyle tütün, mısır ve Çeşitli hayvanat yetiştirmek iÇin şartların müsait olmasından dolayı tahsisâtın bir kısmı burası iÇin ayrılmış, 7.000 ile 8.000 kişilik tütüncü nüfusun yerleştirilmesi plânlanmıştır.

Bursa valisinin bu yazısı üzerine Vekaletin gönderdiği cevapta; bölge ormanlarında inşaat iÇin gerekli ağacın, köylerde gerekli amele ve ustanın bulunması en az 5.000 nüfusun iskânının sağlanması istenmiş ve gerekli tahsisat verilmiştir.
Beşinci iskân mıntıkası dahilinde İskân Müdiriyeti’nin 18 Ocak 1924 tarihli raporuna göre Bursa ve civarında Siroz’dan 7, Vodin’den 12, Kavala’dan 20, Selanik’ten 14, Girit’ten 4, Karacaova’dan 4, Filorina’dan 2, Gökbeli’nden 4,Drama’dan 17, İskeÇe’den 2 kişi olmak üzere toplam 91 kişi 22 hanede iskân edilmiştir. Yine Bursa ve Çevresinde Vodina, Drama ve Giritli mübadiller yerleştirilmiştir. 1924 Haziranı’nda iskân cetveline göre de Bursa merkez köylerinde 9.563 nüfus iskân edilmiş, Bursa merkeze 1.549 kişilik nüfusa sahip aileler gelmiş, bunlardan 762 nüfus, 157 hanede hemen iskân olunmuştur.
Merkeze bağlı köylerden Yaylacık’ta 407, Anahor’da 99, Dağ bayır’da 574, Kurd Gölü’nde 1.154, İnegazi’de 364, Maladyon’da 260, Kurdlar-Gündoğan’da 879 kişi iskân edilmiş bunun 705 nüfus Kurdlar ahalisi olup hanelerini kendileri yapmıştır. Tepecik köyünde de, Ferhat Ağa kafilesinden 907 nüfus hanelerini kendileri yapmak şartıyla iskân edilmiştir. Demirtaş köyünde 1.482, Suhkarlık
köyünde 1.648 ve Arpataş-Germiyan köylerinde 241 kişi vekalet emriyle yapılan iktisadî hanelerde iskân olunmuştur.


Resmi ekleyen


Bursa’da iskân işlemleri yoğun olarak merkez kazaya bağlı köylerde olmuştur. Merkez kazada 1.040 hanede 1.233 aileden ibaret olan 4.345 nüfus iskân edilmiştir. Merkez kazanın köylerinde ise yaklaşık 7.000 mübadil iskân olmuştur. Bu köyler; Susığırlık, Yaylacık, İrfaniye, Kilisan, Gündoğdu, özlüce,Demirtaş, Çaylı, Tahtalı, Yunuseli, Görükle ve Apolyont’tur. Bursa ve kazalarından en aza mübadil Mustafa Kemal Paşa’da iskân olmuştur. En yoğun iskân faaliyeti köyleriyle beraber sayılan merkez kazadan sonra Mudanya’da olmuştur. Ancak bu rakamlar mübadil ailelerin iskân bölgelerini terk ederek başka yerlere gitmeleri sebebiyle kesin olmamıştır.
Bölgenin önemli merkezlerinden olan Mudanya, adalardan gelen mübadillerin iskân edildiği bir merkez olmuştur. Mudanya’da Girit ve Drama’dan vapurlar ile gelmiş olan mübadiller Mudanya merkezde 1.084 kişi olmak üzere,köylerden Burgaz’da 47, Dereköy’de 1.318, Misabolu’da 216, Sındırgı’da 69,Çiftlik’de 983 kişi iskân edilmiştir. Orhangazi kazasında 757 Vodinalı mübadillerden 41 kişi Bursa’ya gönderilmiş, Gemlik kazasında Girit, Drama,Vodina ve Yeniceli 1.448 mübadil iskân edilmiştir.


Karacabey ve köylerinde ise 3.481 mübadil iskânı yapılmış merkezde 107, köylerden 100’er hane inşa edilmek suretiyle kizce ve Başköy’de 196, Çamlıca’da 232, KaraağaÇ’ta 133, Kara’da 125, Hisar’da 95, Kurşunlu’da 378, Mekrin’de 231, Karakoca’da 336, Çaşnigir’de 176, Canbaz’da 73, Sıralı’da 167, Germiger’de 107 ve Subaşı’da 125 kişi ile Kurşunlu’da iskân edilen 378 kişinin sevk edilmesiyle iskân yapılmıştır. Mustafa Kemal Paşa kazası ve Çevresinde 1.203 kişi iskân edilmiş, merkezde 553 kişi olmak üzere köylerden AkÇapınar’da 200, Kumköy’de 300, Azadlı’da 150 kişi iskân olunmuştur. iskân olunanların haricinde Bursa ve civarında 445 kişi firar veya vefat etmiş, 432 kişi pasaportuyla şehre gelmiş ve iskân istemiş, bunlardan 64 kişi de iskânı istemeyerek İstanbul’a geri dönmüştür.

Kaplanoğlu’nun verdiği mübadil sayısı da bunlara yakındır. Buna göre,Mudanya’da 1.716 haneden 1.732 aileden oluşan toplam 6.463 mübadil,M.Kemalpaşa’da 353 haneye 380 aileden oluşan 1.254 mübadil, Karacabey’de 848 haneye 871 aileden oluşan 3.368 mübadil, ve Gemlik’te 699 haneye 722 aileden oluşan 3.645 mübadil iskân olmuştur. Bursa ve civarına yerleşen mübadillerin önemli bir kısmı da yanan ve yağmalanan evleri kendi imkânlarıyla tamir ederek yerleşmiştir. Bölgede bunun yanında numune köylere yapılmıştır.
Devlet, tamirleri veya evleri göÇmenler tarafından yapılan evlerin plânları konusunda yardımcı olmuştur. Geray’a göre, Bursa vilayetinde mübadelenin sonu itibariyle 7.082 aileden 31.658 mübadil iskân edilmiş, 5.317 ev, 719 dükkân, 1844 arsa, 150.221 dönüm tarla, 4.445 dönüm bağ ve 33.885 dönüm bahÇe verilmiştir.


3.2.2.3.2. Balıkesir
Balıkesir’de mübadillerin en yoğun olduğu yer Midilli adasına yakınlığı ve ticari önemi sebebiyle Ayvalık olmuştur. Balıkesir ve civarında kasaba ve şehirlerde toplanan gayrimüslim nüfusun Çoğunluğu ticaretle uğraşmış, kalan ÇiftÇi nüfus da büyük Çiftliklerin sahibi olmuştur. Yunan ordusunun Çekilmesiyle yaşanan trajedi burada da yaşanmış, evler, bahÇeler ve dükkânlar yakılmış, bu sebeple en önemli sorun konut azlığı olmuştur. Balıkesir ve kazalarında genellikle Midilli mübadilleri iskân edilmiştir.
Ayvalık kazası Midilli ve Girit mübadillerinin en yoğun iskân olduğu kazadır. Mübadelenin yapılacağına dair söylentilerin duyulması itibariyle Yunan zulmünden aÇ ve Çaresiz bir durumda kaÇmak zorunda kalan ve Midilli adasını kendi Çabalarıyla terk ederek Ayvalığa Çıkan mübadillerin hemen iskânı iÇin Ayvalık Muhacirîn Heyeti Başkanı Büyük Millet Meclisi’ne yazdığı bir yazıyla iskânın gerekliliğini ifade etmiştir.
659 1924 yılı itibariyle Sındırgı kazasında 128 mübadeleye tâbi, 23 gayri mübadil, 2 harîkzede” ve “istilâzede” bulunmakta, 1.447 Müslüman 940 Rum yaşamaktadır. Balıkesir Ayvalık kazasında 23.10.1923 tarihinde Midilli adasından gelen göÇmenlerin yerleştirilmesi, iâşelerinin sağlanması ve emvâl-i metrûkenin tamiri iÇin gerekli tahsisâtın verilmesi ve metrûk zeytinliklerin gelecek mübadillere bırakılması konusunda Mübadele İmâr ve İskân Vekaleti’nden görüş istenmiş, vekalet de mübadillerin kendi zeytinlerini toplayamadan göÇ etmelerinden dolayı terk edilmiş zeytinlerin ve eğer yetişmiş ise bu yılki mahsulün mübadillere verilmesini uygun görmüştür.

Ayvalık kazası dahilinde bulunan emvâl-i metrûkenin ve zeytinliklerin yıl itibariyle henüz dağıtılmaması sebebiyle yaşanan sıkıntılardan dolayı mübadiller mağdur olmuş, 1924 Kasım’ında tevziâta başlayan mahalli memurlar kış geldiği halde emvâl-i metrûke ve zeytinliklerin %20 tevziâtına başlanmasına rağmen bitirilememiştir. Zeytinliklerin tevziâtı esnasında %20 tevziâtın %10 indirilmesi üzerine muhacirlerin ellerindeki mahsuller sorun hâline gelmiş, bu durum zaten %20 oranda bile müstahsil duruma geÇemeyen muhacirleri daha da zor durumda bırakmıştır. Yaşanan bu zorluklardan ve zeytinliklerin bir türlü muhacirlere dağıtılamamasından dolayı muhacirlerin yaşadığı mağduriyet Karesi Mebusu Hamdullah Suphi Bey tarafından dile getirilmiştir. Hamdullah Suphi Bey’in Meclis’te yaptığı, durumun vehâmetini bildiren konuşmadan sonra yapılan tetkîklerde bir önceki yıl mahsul alınamadığından bu yıl yüz binlerce paralık mahsulün eğer toplanmazsa zâyi olacağı, durumları iyi olan gayri mübadillerin bu zeytinleri bir defada toplayabilecekleri ancak Ayvalık’ta toplanan 25.000 civarındaki muhacirînin aÇ ve hastalılarla boğuştuğu bildirilmiştir.Bu durumun ortaya Çıkmasından sonra İzmir Valisi Rahmi Bey ve Halit Paşa tarafından Bergama hududundaki 800.000 zeytin ağacının sahiplerinden alınarak bu 25.000 muhacirine dağıtılması kararı alınmıştır.

Bir yıl sonra Ayvalık bölgesinde yapılan tetkiklerde muhacirlerin durumunun iyi olduğu, gelen muhacirlerin arasında her türlü sanatkârın olmasından dolayı kazadaki sanayi ve iktisadî faaliyetlerin eski hâlini almakta olduğu, Ayvalık ve Bergama zeytinliklerinin iki kaza halkına kiralandığı belirtilmiştir. Balıkesir’de de bazı mübadiller başka yerlere gitmek veya akrabasının yanına iskân olmak istemiştir. Mesela Balıkesir’de iskân edilmiş olan Pirlepe mübadillerinden Nasuh oğlu İsmail’in isteği üzerine Biga’da iskânlarına izin verilmiştir.663 Balıkesir vilayetinde 1924-1933 yılları arasında 7.541 aileden 25.515 mübadil iskân edilmiş, bunlara da 7.018 ev, 1.583 dükkân, 956 arsa,131.541 dönüm tarla, 606 dönüm bağ ve 906 dönüm bahÇe verilmiştir.

3.2.2.4 Antalya, Burdur ve Isparta Bölgesi
Antalya, Burdur ve Isparta bölgesinde Rum nüfusun az olması sebebiyle mübadil iskânı da az olmuştur. Bölgeye Makedonya’nın Çeşitli şehirlerinden iskânlar olmuşsa da yoğunluk Girit’ten olmuştur. Bölgeye gelen mübadiller tevziâtı yapılarak iskân olunmuştur. Preveze ve Yanya Çevresinden 15.000 ÇiftÇi ve bağcı ile 40.000 zeytinci nüfus iskân edilmesi plânlanmış olan Antalya ve havalisinden oluşan bölgede mübadeleye tâbi yerler; Çel sancağının merkez, Mut,Gülnar, Anamur ve Gazipaşa kazaları ile Mağda, Ayaş, Bolahanı, Sarıkavak,Gilindre, Ovacık ve Anaypazarı nahiyeleri, Antalya sancağının merkez, Alanya,Akseki, Elmalı, Kaş, Korkuteli ve Fenike kazaları ile Serik, Misillu, GöÇer,Kızılkaya, Timurtaş, Karahalil, Köprülü, bradı, Subaşı, Koza, Kalkan, Kızılca dağ, Bozova, Kumluca ve Kozca nahiyeleri, Burdur sancağının merkez ve Tefenni kazaları ile Kemer, Ağlakışla, Beyönü, Bucak, Uğurhan, Gölhisar, nahiyeleri,Isparta sancağının merkez, Uluborlu, Eğirdir, KaraağaÇ ve YalvaÇ kazaları ile Atabey, KeÇiborlu,Senirkent,Barla,Pavlu,Hal,Afşar ve Ağuviran nahiyelerinden oluşmaktadır.Bölge genel olarak Antalya, Burdur ve Isparta vilayetlerinden oluşmaktadır.

İskân bölgesi dahilinde Antalya ve Çevresinde Grabine ve civarından gelen mübadiller yerleştirilmiştir. Bölgeye 1923 Ocağından 30 Temmuz 1924’e kadar Preveze, Vodina ve Karaova’dan 1’er, Karaferye’den 183,Kesriye’den 1.753, Lankaza’dan 7, Kozana’dan 17 ve Grabine’den 276 kişi yalnız hane verilerek, İskeÇe’den 8 ve Grabine’den 985 kişi hane ve arazi verilerek ayrıca Selanik Tâli Komisyonu’nda bulunan Karaferye kasabasından da 3 aile 21 Şubat 1925 tarihinde yerleştirilmiştir. Vilayet dahilinde Grabine’den 34,İstrumÇi’den 1, Yanya’dan 2, Drama’dan 7, Selanik’ten 4, Filorina’dan 2 kişi akrabasının yanında kalmış,İstrumÇi’den 63 kişi de mübadeleye tâbi olmadıklarından dolayı akrabası nezdinde geriye gönderilmiştir.Antalya vilayetinde mevcut olan emvâl-i metrûkeye göre 1.685 kişi iskân edilebilmiş,bunlar 140 kişi sanatkâr, 40 kişi de balıkÇı olarak bildirilmiş, geriye kalan 1.000 kişiye yalnız arazi, 505 kişiye de yalnız hane verilebilmiştir.

Antalya vilayeti kazalarından Finike’de 100 yapıcı, 15 terzi, 10 tezkireci,10 bakırcı, 10 dökmeci, 10 kuyumcu ve 50 balıkÇının iskân edilebileceği bildirilmiştir. Elmalı kazasında 28 Temmuz 1924 tarihine kadar Vodine’den 60 kişi Preveze’den 90 kişi mübadil gelmiştir. Kazada mevcut emvâl-i metrûkeye göre 32 haneden 96 nüfus iskân edilebilmiş, mevcut şartlara göre ÇiftÇi vasfındaki 276 nüfusun iskân edilebileceği bildirilmiştir. Geray’a göre, Antalya vilayetine 1.087 ailede 4.015 mübadil iskân edilmiş, bunlara 1.033 ev, 228 dükkân, 106.750 dönüm tarla ve 939 dönüm bağ verilmiştir. Mübadele sürecinde Antalya’ya gelen mübadillerden hepsi emvâl-i metrûke yerleştirerek iskân olunmuş evsiz hiÇbir mübadil kalmamıştır.
Antalya valisinin 12.8.1925 tarihli Dahiliye Vekaletine gönderdiği raporda, geÇmişten bu yana birÇok medeniyeti ve nüfusu barındıran bölgenin bugün nüfusunun az olduğu ve iskâna uygun arazinin ancak %10 olduğu rapor edilmiş, bunun değişmesi iÇin uygun arazilerin istimlâk edilerek köyler inşa edilmesi, Çevre bölgelerden tarıma uygun arazinin yine istimlâk edilerek ekilebilir hâle getirilmesi ve tarım alet ve gereÇleri yardımı yapılarak 5.000 hanede mübadil iskân olunabileceği bildirilmiştir.
1927 yılı itibariyle Burdur merkezde olmak üzere 109 mübadil ve 44 gayri mübadil iskân edilmiştir. Mübadillere 107 hane ve 359 dönüm bir evlek bağ ve 39.820 dönüm ziraat yapılabilir hane yeri, 3.180 dönüm tarla, 2 kahvehane,3 dükkân, 2 değirmen verilmiştir. 44 gayri mübadile de 29 hane, 660 dönüm tarla verilmiştir. Tevziâtı yapılmayan 25 dükkân, 18 harap ardiye ve 2 değirmen yeri Vilayât-ı Şarkiyye ve Bosnalı mültecilere misafirhane olarak verilmiştir. Vilayât-ı Şarkiyye mültecilerinden 251 nüfusun hiÇbirisi iskân edilmemiş, iskânları iÇin köylerde yeterli arazi ve emlâk bulunmuşsa da, iskânda kullanılabilecek bir önemde olmadığından bu mültecilerin başka bir yere nakledilmesi uygun görülmüştür. 1924 Haziran’ında Grabine’nin KarifÇe ahalisinden 785 nüfus muhacirin Isparta’ya iskân edildiği vekalete bildirilmiştir. Burdur vilayetine 102 aile, 380 mübadil iskân edilmiş, bunlara 98 ev, 8 dükkân, 2.403 dönüm tarla,330 dönüm bağ ve 57 dönüm bahÇe, Isparta vilayetinde ise 264 aile, 984 mübadil iskân edilmiş, bunlara 254 ev, 39 dükkân, 6.281 dönüm tarla, 830 dönüm bağ ve 193 dönüm bahÇe verilmiştir.


3.2.2.5. Konya ve Aksaray Bölgesi
Konya mıntıkasına dahil olan Aksaray ve Mersin, mübadillerin yoğun olduğu şehirlerdendir. Konya ve kazalarında da küÇük ailelerin iskânı olmuştur.
Konya ve kazalarında yaşanan en önemli sorun firar olmuştur. Vekalet bu göÇ isteğini kabul etmiştir. indirme ve bindirme iskelesi olmasından dolayı Mersin’de yoğun nüfus akışı yaşanmıştır. Burada mübadiller geÇici iskân yerlerinde tutulmuş, Yovanaki gibi Çiftliklerde yapılan numune köylerde ve iktisadî hanelerde iskân olunmuştur.

Kesendre, Poliroz, Avrethisarı, Nevrekop ve Sarışaban bölgesinden 20.000 tütüncü, 55.000 ÇiftÇi ve bağcı ile 15.000 zeytinci nüfusun yerleştirilmesi planlanmış olan bölgede mübadeleye tâbi yerler;Çatalca, Tekfurdağı havalisi, Karaman ve Niğde’den oluşmakta, bölgede Kırkkilise sancağının merkez, Babaeski, Vize, Demirköy ve Pınar Hisar kazaları ile üsküp, Yenidereköy, Karışdıran, Karacaoğlan, Pavlı, Sergen, Midye, İğne Ada ve Karacadağ nahiyeleri, Tekfurdağı sancağının merkez, Mürefte, Çorlu, Malkara,Saray ve Hayrabolu kazaları ile Banarlı, Gündüzlü, Naib, necik, Muradlı, Ereğli,Germiyan, Şahin, Yürük, Sencab, Osmanlı, Çerkesköy, Susuzmüsellim ve Dambaşlar nahiyeleri, Niğde sancağının merkez, Nevşehir, ürgüp, Bor ve Ulukışla kazaları ile Manyas, mertek, nahiyeleri, Kayseri sancağının merkez,Develi,İncesu ve Bünyan kazaları ile Talas, Erkilet, Köztepe, Karahisar, Akkışla,Sarıoğlan ve Sinanlı nahiyeleri, Konya vilayeti’nin merkez, Akşehir, Ilgın,Karaman, Yenişehir, Seydişehir ve Ermenek kazaları ile Sille, Çumra, Dinek,Akviran, Boyangeli, Doğan Hisar, Oğuzhan, Aladağ, Hadım, bradı, Aksaray, Karaili, Soğanlı ve Karabekir nahiyeleri bulunmaktadır.

3.2.2.5.1. Konya
Konya ve Çevresinde Selanik dışında Kozana Lankaza gibi bölgelerden gelen muhacirler de belirlenen iskân bölgelerine dağıtılmıştır. Bu bölgelerden biri de Konya vilayeti ve Akşehir, Ilgın, Ereğli ve Kadınhanı kazalarıdır. 1924 yılı iÇerisinde Lankaza, Selanik, Karaferye, Kozana gibi bölgelerden muhacirler Konya ve Çevresinde yerleştirilmiştir. Konya’da da bölgeye iskân olmak istemeyen veya Konya’daki akrabâsının yanına gelmek isteyen mübadillerin iskânına izin verilmiştir. Mesela Selanik Konsolosluğu’ndan aldıkları pasaport ile Türkiye’ye gelen MitroviÇeli Yusuf oğlu Kâmil ile Priştineli Ademoğlu Nezir’in, Konya Sarayönü kazasının istasyon memuru Bahtiyar Efendi’nin Sırbistan SeniÇe kasabasındaki ailesinin, Manisa’da iskân olunan Priştine muhacirlerinden Kerimoğlu Mustafa ile Melek oğlu Recep’in681 Konya’da iskânına izin verilmiştir.
Konya vilayeti merkez kazasına 1924 Temmuz’u sonuna kadar gelen toplam 141 hâneden 587 muhacir, 53 hâneden 200 nüfus Lankaza, 2 hâneden 10 nüfus Selanik, 3 hâneden 14 nüfus Karaferye, 9 hâneden 43 nüfus Kozana ve 74 hâneden 320 nüfus SarıkeÇi’den gelmiş, gelen muhacirlere yeni arazi dağıtımı yapılmadığından sadece hane verilmiş, ancak arazi verilmemiştir. Konya merkez kazada Ermenilerden 129, Rumlardan 265 hane kalmış, Rum hânelerinden yaklaşık 135 hânenin tamire muhtaÇ durumda olduğu tespit edilmiştir.

Bu hânelerden 100’ü kesin iskân edilen muhacirlere verilmiş, 20’si Balkan Harbi’nden gelenler tarafından, 36’sı mübadeleye tâbi olmayan muhacirler tarafından, 41’i Vilayât-ı Şarkiyye mültecileri tarafından, 55’i resmi daireler tarafından, 142’si de zâbit ve memurlar tarafından işgal edilmiş durumdadır.Mevcut terkedilmiş emlâka göre 118 hâne ÇiftÇi, 10 hâne bağcı, 2 hâne tütüncü,
63 hâne sanatkâr olmak üzere üretici duruma gelebilecek 193 hâne de 2000 nüfusun iskân edilebileceği rapor edilmiştir.


Konya vilayeti kazalarından Akşehir kazasına 30 temmuz 1924 tarihine kadar 4 hâne 22 nüfus Selanik, 6 hâne 28 nüfus Karatay’dan, 8 hâne 47 nüfus Demirhisar’an, 42 hane 100 nüfus Kalkış’tan, 87 hâne 304 nüfus Kozana’dan ve 10 hâne 46 nüfus Selanik mültecilerinden gelmek üzere toplam 157 hânede 547 nüfus hâne ve arazi verilerek iskân edilmiştir. Akşehir kazasında Ermeni ve Rumlardan 304 hâne terk edilmiş, bunların 157’si kesin iskân olanlara verilmiş,geriye kalanın 20’si Balkan Harbi’nden sonra gelenler tarafından, 50’si gayrimübadiller tarafından, 125’i Vilayât-ı Şarkiyye mültecileri tarafından, 6’sı resmi daireler tarafından, 42’si memurlar tarafından işgal edilmiş, hanelerin 7’si kiralık geri kalanı da fuzulî işgal olarak belirlenmiştir. 244 dükkândan 3’ü gayrimübadiller tarafından işletilmiş, 238’i kiralık kalmış ve bir değirmen de boş olarak kaydedilmiştir. Kazada iskân olunan mübadillere 1.111 dönüm tarla, 854 dönüm bağ ve 136 dönüm bahÇe verilmiştir.

Konya’nın diğer kazalarından olan Ereğli, Kadınhanı ve Ilgın’da iskân ve emvâl-i metrûke dağıtımı yapılmıştır. Buna göre, Ereğli kazasına 8 Eylül 1924 tarihine kadar Kaliminis’ten 67 hâneden 333 nüfus, Girit’ten 16 hâneden 57 nüfus, Kozana’dan 7 hâneden 32 nüfus, Florina’dan 7 hâneden 34 nüfus olmak üzere 97 hâneden 456 nüfus iskân edilmiştir. Bunlardan Florina’dan gelen 6 hâne
30 nüfus akrabâsının yanına yerleştirilmiş, toplam olarak geriye kalan nüfusa da hâne ve arazi verilmiştir. Yıl itibariyle kazada mevcut olan emvâl-i metrûkeye göre 162 hâne ve 325 nüfus iskâna uygun durumda bulunmuştur. Bunlardan 305 nüfus ve 158 hâneye arazi dağıtıma hazır olarak kaydedilmiştir. Kazada 14 Mağaza, kiralık durumda 36 dükkân, 16.500 dönüm tarla, 26 dönüm bağ
bulunmuştur.Kadınhanı kazasına da, 11 Nisan 1924 tarihine kadar Kalkış’tan 502 ve Kozana’dan 87 nüfus olmak üzere 143 hâne gelmiştir. Bunlardan ÇiftÇi, bağcı ve tütüncü olarak 78 hâne ve 304 nüfus kesin olarak iskân edilmiştir.


Vekalet tarafından inşa edilen 65 iktisadî hânede de 282 nüfusun iskânı planlanmıştır.Kazada 21 mağaza, 33 dükkân, 3832 dönüm tarla ve 92 dönüm bahÇe bulunmaktadır. Ilgın kazasına 28 Temmuz 1924 tarihine kadar 8 hâne 26 nüfus Vodina’dan 32 hâne 132 nüfus, Kaliminis’ten 18 hâne 56 nüfus, Karacaova’dan 39 hâne 156 nüfus, Lankaza’dan 3 hâne 11 nüfus, Yenice’den ve 2 hâne 8 nüfus Drama’dan olmak üzere 103 hânede 392 nüfus iskân edilmiştir. Genel olarak bunlardan 57 hânede 228 nüfus hâne ve arazi verilerek, 24 hânede 96 nüfusta sadece hâne verilerek kesin iskân edilmiştir. Kazada mevcut emvâl-i metrûkeye göre 35 Dükkân, 1 Değirmen, 853 dönüm tarla, 16 dönüm bağ ve 16 dönüm bahÇe bulunmaktadır.

1926 yılı itibariyle Konya merkezde 492 hâne mübadil, 62 hâne gayrimübadil ve 142 hâne Vilayât-ı Şarkiyye mültecisi, Karaman kazasında 116 hâne mübadil, 75 hâne Vilayât-ı Şarkiyye mültecisinin 15 ailesi birer hânede iskân edilmiştir. Ereğli kazasında 171 hâne mübadil ve 15 hâne Vilayât-ı Şarkiyye mültecisi, Akşehir kazasında 350 hâne mübadil ve 100 hâne Vilayât-ı Şarkiyye mültecisi ve Ilgın kazasında 62 hâne mübadil ve bin Vilayât-ı Şarkiyye mültecisi olmak üzere toplam 1.749 mübadil, 62 gayrimübadil ve 333 Vilayât-ı Şarkiyye mültecisi iskân olunmuştur. 1926 yılında iskân edilen nüfusa Konya merkezde 127 dükkân, 12.260 dönüm tarla, 202 dönüm bağ ve 130 dönüm bahÇe,Karaman’da 131 hâne, 22 dükkân, 5.000 dönüm tarla, Ereğli’de 30 dükkân, 1.291 dönüm tarla, 35 dönüm bağ ve 25 dönüm bahÇe, Akşehir kazasında 25 dükkân,4.000 dönüm tarla, 100 dönüm bağ, 100 dönüm bahÇe, Ilgın kazasında 14 dükkân,bir değirmen, 2.017 dönüm tarla olmak üzere toplam 131 hâne, 218 dükkân, bir değirmen, 23.568 dönüm tarla, 338 dönüm bağ ve 255 dönüm bahÇe verilmiştir.Konya ve Çevresinde yıl itibariyle iskân olunmamak kaydıyla merkezde 150,Ereğli’de 32 kişi olmak üzere 182 gayrimübadil ve Karaman’da 60 Ereğli’de 14 ve Ilgın’da 15 kişi olmak üzere 89 Vilayât-ı Şarkiyye mültecisi bulunmaktadır.1926 yılı itibariyle Ereğli’de 25.000 dönüm tarla tevzî edilmemiş durumdadır.
Konya vilayetinde mübadele sonucunda 1.021 aile, 4.023 mübadil, 1.021 ev, 156 dükkân, 33.858 dönüm tarla, 32 dönüm bağ ve 492 dönüm bahÇe verilmiştir.


3.2.2.5.2. Aksaray ve Mersin
Konya bölgesi dahilinde değerlendirilen Aksaray ve Mersin’de de en büyük sorun ev olmuştur. Mübadiller hemen geÇici olarak iktisadî hanelere yerleştirilmişler, tamirleri yapılan Rum ve Ermeni emvâl-i metrûkesine kalıcı iskânları yapılmıştır. Aksaray’da 22 Eylül 1924 tarihine kadar Kozana, Gesriye,Karaferye ve Girit muhacirlerinden oluşan 2.680 mübadil yerleştirilmiştir.
Kozana’dan gelen mübadiller 584 hânede 2.406 nüfustan ibaret olmuş, bu nüfusun 2.328 kişiden oluşan 568 hânesine ev ve arazi verilmiş, 78 nüfustan oluşan 16 hânesine de yalnız ev verilerek iskân edilmiştir. Gesriye’den gelen 261 nüfusluk 52 hâneden oluşan mübadillere ev ve arazi verilerek tamamen iskân edilmiş,Karaferye’den gelen 10 nüfuslu 3 hâneye ve Girit’ten gelen 3 nüfuslu 1 hâneye de yalnızca ev verilerek iskânları tamamlanmıştır.
Aynı yıl itibariyle Aksaray’da bulunan Rumlar tarafından boşaltılmış 921 ve Ermeniler tarafından boşaltılmış, 36 olmak üzere toplam 957 hâne iskâna uygun olarak tespit edilmiştir. Bu hânelerin 640 adeti Girit, Karaferye, Kozana ve Gesriye’den gelen muhacirlere tahsis edilmiş, kalanlardan 3’ü mübadeleye gayritâbi muhacirler tarafından, 18’i mülteciler tarafından, 1’i resmi daireler tarafından, 6’sı zabitân ve memurlar tarafından işgal edilmiş durumdadır. Ayrıca hânelerden 3’ü ahâli tarafından kiralanmış, 2’si fuzuli meşgul ve kalan 284’ü de boş hâlde kaydedilmiştir. Ayrıca Aksaray’da tamire muhtaÇ durumda 79, harap durumda 48 de hâne bulunmaktadır.İskân edilen mübadillere kazada bulunan 167 dükkândan biri verilmiş, kalanı da boş bırakılmıştır. Arazilerden ise 21.143 dönüm arazinin 9.697 dönümü, 2.285 dönüm bağ ile 104 dönüm bahÇenin tamamı mübadillere dağıtılmış, ayrıca 16 mağaza ve bir fabrika boş olarak kaydedilmiştir.


Aksaray kazalarından Arabsun kazasında iskâna müsait bulunan 160 hânenin yanında 4 hâne zâbitler tarafından işgal edilmiş, 106 hâne de yıl itibariyle boş bulunmuştur. Geriye kalan hânelerden 30’u tamire muhtaÇ, 100’ü de harap vaziyette bırakılmıştır. Kazaya gelecek muhacirînin iskânı iÇin 1 mağaza, 66 dükkân, 1 değirmen, 2 okul ile 952 dönüm tarla, 1.286 dönüm bağ ve 111 dönüm bahÇe bulunduğu tespit edilmiş, 106 hâne muhacirînin iskân olunabileceği bildirilmiştir. KoÇhisar kazasına Kozana’dan gelen 30 nüfuslu 4 aile yerleştirilmiştir. Bunlara kazada bulunan iskân müsait 10 hâneden 4 hâne verilmiş, kalan hânelerden de 2’si boş, 3’ü zâbitlerce 1’i de resmi dairelerce işgal edilmiş durumdadır. Ayrıca yine kazada bulunan 3 fabrikadan 1’i,42 dükkândan da 3’ü verilmiştir.Aksaray ve Çevresinde 1926 yılı itibariyle merkeze bağlı 5 köyde 652 mübadil, 4 gayrimübadil ve 3 Vilayât-ı Şarkiyye mültecisi, KoÇhisar kazasında 3 mübadil, 3 gayrimübadil ve 20 Vilayât-ı Şarkiyye mültecisi, Arabsun kazasında 154 mübadil, bir gayrimübadil ve 9 Vilayât-ı Şarkiyye mültecisi iskân edilmiştir.Gülde köyünde doğudan gelerek yerleşmiş kişilerden 95 hâne Çıkarılmış, Arabsun kazasında iskân ettirilmişlerdir.İskân dahilinde merkezde 560 hâne, 10 dükkân, 1 fırın, 13.664 dönüm tarla, 2.250 dönüm bağ ve 691 dönüm bahÇe ve 30 dönüm Çayır, Arabsun’da 164 hâne 556 dönüm tarla, 1.256 dönüm bağ ve 143 dönüm bahÇe, KoÇhisar kazasında 3 dükkân, 125 dönüm tarla tevzî edilmiştir.Aksaray ve Çevresinde yardıma muhtaÇ olmadıkları iÇin henüz iskân edilmemiş olarak merkezde mübadillerden 38 kişi, 24 hâne gayrimübadil, 51 hâne Vilayât-ı Şarkiyye mültecisi, KoÇhisar’da 201 Vilayât-ı Şarkiyye mültecisi bulunmaktadır Arabsun kazasında ise 23 hâne ve 10 dükkân tevzi edilmemiştir.

Aksaray valisinin 1927 tarihli raporunda köylerin hâne ve arazileri düzenlenirse hâlen 20.000 kişilik bir kapasitesinin bulunduğu, muhacirlerin ziraata müsait dağlar, ormanlık alanlar, yaylalar ve meralık alanlara sevki ile buralarda hayvancılık yaparak fenni süthânelerin aÇılıp işletilebileceği ifade edilmiştir.
Geray’a göre, Aksaray vilayetinde 1.076 aile ve 3.186 mübadil iskân edilmiş, bu mübadillere 747 ev, 22 dükkân, 13.561 dönüm tarla, 2.178 dönüm bağ ve 2.273 dönüm bahÇe verilmiştir.İskân bölgelerinden olan Mersin’de 1926 yılı itibariyle merkez ve Tarsus kazası ile birlikte 795 mübadil, 20 gayrimübadil ve 665 Vilayât-ı Şarkiyye mültecisi iskân edilmiştir. Mübadil muhacirînden bir kısmı ile mültecilerin Çoğunluğu,10 hâne Kıbrıs,25 hâne Suriye ve diğer memleketten 6 hâne,mevcut bulunan 330 hânede sıkışık bir şekilde iskân edilmişlerdir. Bununla birlikte Vilayât-ı Şarkiyye mültecisi 5 hânede haklarında iskânları ile ilgili bir komisyon kararı olmadığından iskelede bulundukları yerde ikâmet ettirilmiştir. Mersin merkezde 330 hâne, 44 dükkân, 14 depo, 28.079 dönüm tarla, 400 dönüm bahÇe ve 125 dönüm portakallık, Tarsus kazasında 342 hâne, 35 dükkân, 10 mağaza, 3 fırın ile 8.838 dönüm tarla, 1.075 dönüm bağ, 215 dönüm bahÇe mübadillere verilmiştir. Mersinde 20 mübadil ve 53 Vilayât-ı Şarkiyye mültecisi ile Tarsus kazasında 5 mübadil ve 124 Vilayât-ı Şarkiyye mültecisi iskân edilmemiş, Tarsus kazasında da 4.793 dönüm tarla yıl itibariyle tevzî olunmamıştır. Mübadele işlemlerinin son bulması itibariyle Mersin dahilinde 803 aile ve 3.091 mübadil iskân edilerek, bunlara 680 ev, 115 dükkân, 11 arsa, 23.264 dönüm tarla, 1.075 dönüm bağ ve 942 dönüm bahÇe verilmiştir.




KAYNAK: http://www.mediafire.com/?yjvloy1nkym

#2 hançer

hançer

    Advanced Member

  • Yönetici
  • 29058 İleti

Yazma tarihi: 17 December 2011 - 06:23 PM

Hazine değerinde bilgiler bunlar,emeğine sağlık Mazlum ağbi.Teşekkürler.

2zpt954.jpg

 

İthela naha miya,angala sa thalasa meğali

Na hanese opu ca pas kodamu nase pali.

 

İsterdim olsun bir deniz kadar büyük bir kucağım

Nereye gidip kaybolsan yine yanımda olasın.





0 Kullanıcı konuyu okuyor

0 Kullanıcı, 0 Misafir, 0 Kayıtsız kullanıcı

Reklam

Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player